Sözcükte anlam, bir kelimenin tek başına ya da bir cümle içinde kazandığı anlamı inceleyen konudur. LGS’de sorular çoğunlukla kelimenin doğru anlamını bulma, anlam ilişkilerini ayırt etme ve cümle içi anlamı yakalama üzerine kurulur.

Bir sözcüğün anlamını incelerken genellikle şu başlıklara bakarız:

• Gerçek (temel) anlam: Sözcüğün ilk ve en yaygın anlamı.
• Mecaz anlam: Sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşıp yeni bir anlam kazanması.
• Terim anlam: Bilim, sanat, spor gibi alanlara özgü, özel anlam.

Örnek: “Kapı açık kaldı.”
Buradaki açık sözcüğü, kapının kapalı olmama durumunu anlatır: bu kullanım gerçek anlamdır.

Örnek: “Bu sözler beni yaraladı.”
Burada fiziksel bir yara yok; “üzdü, incitti” anlamı var. Bu kullanım mecaz anlamdır.

Örnek: “Üçgenin açıları toplamı 180 derecedir.”
Buradaki açı sözcüğü matematiğe ait özel bir kavramdır: terim anlam.

Aynı sözcük, farklı cümlelerde farklı anlamlara gelebilir. Bu yüzden sorularda:

• Önce cümleyi bütünüyle oku, “konu” ve “duygu”yu yakala.
• Sözcüğün yerine yakın anlamlı bir kelime koymayı dene (anlam bozuluyor mu?).
• Sözcük somut mu soyut mu kullanılmış, buna bak.

1) “Sabah soğuk bir hava vardı.”
2) “Onun soğuk tavırları bizi üzdü.”

Aynı sözcük iki cümlede farklı anlamda kullanılmış olabilir. İşte LGS’de sık gelen mantık budur.

Sonraki sayfada: Çok anlamlılık ve yakın anlam ile sözcüğün anlamını cümleye göre çözümleme.

LGS’de sözcükte anlam sorularının önemli bir bölümü çok anlamlılık ve yakın anlam kavramları üzerine kuruludur. Bu başlıkta amaç, kelimenin cümleye göre hangi anlamı kazandığını doğru belirlemektir.

Örnek: “Yol uzun sürdü.”
“Uzun boylu bir öğrenci sınıfa girdi.”

Uzun sözcüğü her iki cümlede farklı durumları anlatır. Aynı kelime, farklı anlamlar kazanmıştır.

• Kelimenin sözlükte tek bir anlamı yoktur.
• Anlam, mutlaka cümleyle birlikte değerlendirilir.
• Soru kökünde “hangi cümlede farklı anlamda kullanılmıştır?” ifadesi sık görülür.

Örnek:
“mutlu” – “sevinçli”

Bu iki sözcük birbirine yakındır; ancak her durumda birebir aynı anlamı vermez.

Eş anlamlı sözcükler çoğu zaman birbirinin yerine kullanılabilir.

Yakın anlamlı sözcükler ise anlam bakımından benzerdir fakat kullanım alanları farklılık gösterebilir.

Yakın anlam sorularında kelimelerin duygu değeri ve kullanım yeri mutlaka dikkate alınmalıdır. Küçük bir anlam farkı, doğru seçeneği belirler.

Aşağıdaki sözcük çiftlerini değerlendir:

“korkmak” – “ürkmek”
“bakmak” – “seyretmek”

Bu sözcükler tamamen aynı mı, yoksa yalnızca yakın anlamlı mı?

Sonraki sayfada: Eş anlamlı ve zıt anlamlı sözcükler.

Sözcükler arasında kurulan anlam ilişkileri, LGS’de doğru cevaba ulaşmanın en önemli anahtarlarından biridir. Bu sayfada eş anlamlı ve zıt anlamlı sözcükler ele alınacaktır.

Örnek:
“öğrenci” – “talebe”
“soru” – “sual”

Bu sözcük çiftleri anlam bakımından aynıdır.

• Bazı eş anlamlılar her cümlede birbirinin yerine geçmeyebilir.
• Sözcüğün resmî ya da günlük kullanımına dikkat edilmelidir.
• LGS’de anlam bozulup bozulmadığı mutlaka kontrol edilmelidir.

Örnek:
“iyi” – “kötü”
“uzak” – “yakın”
“eski” – “yeni”

Her kelimenin zıt anlamlısı yoktur.

Özellikle fiiller ve özel isimler çoğu zaman zıt anlamlı kabul edilmez.

Eş ve zıt anlam sorularında kelimeyi tek başına değil, cümle içindeki anlamıyla düşünmek doğru cevaba ulaşmayı kolaylaştırır.

Aşağıdaki sözcükleri düşün:

“başlamak” – ?
“cesur” – ?

Bu sözcüklerin zıt anlamlarını cümle içinde kullanmayı dene.

Sonraki sayfada: Somut ve soyut anlamlı sözcükler.

Sözcükler, anlattıkları varlığın ya da kavramın duyularla algılanıp algılanamamasına göre ikiye ayrılır: somut ve soyut anlam.

Örnek:
“masa”, “kitap”, “çiçek”, “ses”

Bu sözcükler duyularla algılanabildiği için somut anlamlıdır.

Örnek:
“sevgi”, “özlem”, “korku”, “umut”

Bu sözcükler duyularla algılanamaz; bu nedenle soyut anlamlıdır.

Örnek:
“Zaman akıp gidiyor.”

“Zaman” soyut bir kavramdır ancak akan bir varlık gibi düşünülmüştür. Bu kullanım somutlaştırmadır.

• Kelimenin tek başına değil, cümledeki anlamına bak.
• Duyularla algılanıp algılanmadığını sorgula.
• Soyut bir kavram somut gibi anlatılmış olabilir.

Aşağıdaki sözcükleri değerlendir:

“öfke”, “taş”, “sessizlik”, “koku”

Hangileri somut, hangileri soyut anlamlıdır?

Sonraki sayfada: Nitel ve nicel anlamlı sözcükler.

Sözcükler bazen bir varlığın özelliğini, bazen de sayısını ya da miktarını bildirir. Bu kullanımlar nitel ve nicel anlam başlıkları altında incelenir.

Örnek:
“güzel”, “sessiz”, “yumuşak”, “hızlı”

Bu sözcükler varlıkların niteliğini bildirir; bu nedenle nitel anlamlıdır.

Örnek:
“iki kitap”, “beş öğrenci”, “uzunluk”, “ağırlık”

Bu ifadelerde miktar veya sayı bildirildiği için nicel anlam vardır.

Örnek:
“Bu duvar yüksek.”

“Yüksek” kelimesi metreyle ölçülebileceği için bu cümlede nicel anlam taşır.

“Kaç tane?”, “ne kadar?”, “ölçülebilir mi?” sorularına cevap veriyorsa nicel; bu sorulara cevap vermiyorsa nitel anlam aranmalıdır.

Aşağıdaki sözcükleri düşün:

“geniş”, “üç”, “güzel”, “kilogram”

Hangileri nitel, hangileri nicel anlam taşır?

Sonraki sayfada: Abartma, küçültme ve benzetme anlamları.

Sözcükler, anlatımı güçlendirmek için bazen olduğundan fazla, bazen olduğundan az, bazen de başka bir varlığa benzetilerek kullanılabilir. Bu kullanımlar LGS’de anlam incelemesinde önemli yer tutar.

Örnek:
“Seni bin kez aradım.”

Buradaki “bin” sayısı gerçek değildir, abartma amacıyla kullanılmıştır.

Örnek:
“Bu iş birkaç dakika sürer.”

Oysa iş daha uzun sürebilir; süre küçültülerek verilmiştir.

Örnek:
“Çocuk aslan gibi cesurdu.”

Cesaret özelliği, aslana benzetilerek anlatılmıştır.

• Gerçekten mümkün mü, yoksa aşırı mı? → Abartma
• Bilerek küçük mü gösterilmiş? → Küçültme
• Başka bir varlığa benzetme var mı? → Benzetme

Aşağıdaki cümleleri değerlendir:

“Bu çantayı taşımak dünyanın işi.”
“Onun yanında kendimi bir hiç gibi hissettim.”

Hangi anlam özellikleri kullanılmış olabilir?

Sonraki sayfada: Deyim, atasözü ve kalıplaşmış sözler.

Deyimler, anlatımı zenginleştiren ve çoğunlukla mecaz anlam taşıyan kalıplaşmış söz öbekleridir. LGS’de deyimlerin anlamını kavrama ve cümleye uygunluğunu belirleme soruları sıkça yer alır.

Örnek:
“Kulak vermek”

Gerçekte kulakla ilgili bir hareket yoktur; “dikkatle dinlemek” anlamı vardır.

• Çoğunlukla mecaz anlam taşır.
• Kalıplaşmıştır, sözcüklerin yeri değiştirilemez.
• Öğüt verme amacı taşımaz.

Örnek:
“İşin içinden çıkmak”

Burada gerçek bir çıkma durumu değil, “bir sorunu çözmek” anlamı vardır.

Deyimler gerçek anlamıyla yorumlanmamalıdır. Sözcükleri tek tek düşünmek, anlamı tamamen yanlış yapabilir.

Aşağıdaki deyimlerin anlamlarını düşün:

“Gözden düşmek”
“Dil dökmek”

Bu deyimler hangi durumları anlatıyor olabilir?

Sonraki sayfada: Atasözleri ve öğüt bildiren sözler.

Atasözleri, toplumun uzun yıllar boyunca edindiği deneyimleri ve öğütleri kısa ve özlü biçimde aktaran kalıplaşmış sözlerdir. LGS’de atasözlerinin anlamını yorumlama soruları sıkça görülür.

Örnek:
“Damlaya damlaya göl olur.”

Küçük birikimlerin zamanla büyük sonuçlar doğuracağını anlatır.

• Kalıplaşmıştır, değiştirilemez.
• Genellikle öğüt verir ya da ders çıkarılmasını sağlar.
• Çoğu zaman mecaz anlam taşır.

Deyimler durum anlatır, öğüt vermez.

Atasözleri ise genel bir yargı bildirir ve çoğu zaman öğüt içerir.

Sorularda atasözünün hangi duruma uygun olduğunu veya hangi düşünceyi anlattığını bulman istenir. Kelimeleri tek tek değil, anlam bütünlüğüyle değerlendirmelisin.

Aşağıdaki atasözlerini düşün:

“Acele işe şeytan karışır.”
“Ne ekersen onu biçersin.”

Bu sözler hangi davranışlar hakkında öğüt veriyor?

Sonraki sayfada: Kalıplaşmış sözler ve özdeyişler.

Günlük hayatta sıkça kullanılan bazı sözler, zamanla kalıplaşmış ve özel anlamlar kazanmıştır. Bu sayfada kalıplaşmış sözler ve özdeyişler ele alınacaktır.

Örnek:
“Geçmiş olsun”
“Hoş geldin”

Bu sözler belirli durumlarda söylenir ve anlamları herkes tarafından bilinir.

Örnek:
“En büyük savaş, cahilliğe karşı yapılan savaştır.”

Bu söz kısa olmasına rağmen derin bir düşünce taşır.

Atasözleri halkın ortak ürünüdür, söyleyeni belli değildir.

Özdeyişler ise söyleyeni bilinen, belirli kişilere ait sözlerdir.

Bir sözün atasözü mü, deyim mi, özdeyiş mi olduğunu ayırt etmek için öğüt verip vermediğine ve söyleyeninin belli olup olmadığına dikkat edilmelidir.

Aşağıdaki sözleri değerlendir:

“Vakit nakittir.”
“Bilgi paylaştıkça çoğalır.”

Bu sözler hangi türdedir?

Sonraki sayfada: Söz gruplarında anlam ve cümleye etkisi.

Bir sözcük, tek başına bir anlam taşırken başka sözcüklerle bir araya geldiğinde yeni ve farklı bir anlam kazanabilir. Bu tür kullanımlar söz gruplarında anlam başlığı altında incelenir.

Örnek:
“göz kulak olmak”

Bu söz grubu “koruyup kollamak” anlamına gelir ve tek bir kavramı karşılar.

Örnek:
“tahta masa”
“kırmızı elma”

Sözcükler gerçek anlamlarını korur.

Örnek:
“dar kafalı insan”

Burada “dar” sözcüğü fiziksel değil, düşünce yapısını anlatan mecaz anlamdadır.

Söz gruplarında anlam sorularında, sözcükleri tek tek değil, birlikte değerlendirmek gerekir. Anlam, grubun tamamında gizlidir.

Aşağıdaki söz gruplarını incele:

“temiz kalpli”
“soğuk kanlı”

Bu gruplarda sözcükler gerçek mi, mecaz mı kullanılmıştır?

Sonraki sayfada: Anlamca çelişen ve anlamca tutarlı ifadeler.