Cümlede Anlam

1. Sayfa: Temel Kavramlar — Cümlenin anlamını belirleyen ipuçları

1) Cümlede anlam nedir?

Bir cümlenin anlamını kavramak; cümlenin verdiği mesajı, vurguyu ve konuşanın tutumunu doğru bulmaktır. LGS’de genellikle:

2) Anlamı belirleyen sinyaller (anahtar kelimeler)

Bazı sözcükler, cümlenin yönünü hemen belli eder. Sorularda bu kelimeleri yakalamak büyük avantajdır.

3) Vurgu nerede? (cümlede ağırlık)

LGS’de sık yapılan hata: cümleyi baştan okuyup “ilk fikir”e takılmak. Oysa vurgu çoğu zaman son kısımda veya karşıtlık bağlacından sonra olur.

4) Cümlede anlam sorularında en çok çıkan başlıklar

Cümlede Anlam

2. Sayfa: Cümle türleri — Olumlu, olumsuz, soru ve ünlem

1) Cümle türlerini ayırt etmek neden önemli?

LGS’de birçok soru, cümlenin hangi türde kurulduğunu anlamanı ister. Çünkü olumlu, olumsuz ya da soru biçiminde kurulan cümlelerin verdiği mesajlar farklıdır.

2) Olumlu cümle

Yargının gerçekleştiğini veya gerçekleşebileceğini bildiren cümlelerdir.

3) Olumsuz cümle

Yargının gerçekleşmediğini veya gerçekleşmeyeceğini bildiren cümlelerdir. Genellikle -ma / -me ekleriyle kurulur.

4) Soru cümlesi

Bir bilgi edinmek amacıyla sorulan cümlelerdir. mi / mı / mu / mü soru ekleriyle veya soru sözcükleriyle kurulur.

5) Ünlem cümlesi

Sevinç, şaşkınlık, korku, üzüntü gibi duyguları güçlü biçimde anlatan cümlelerdir.

Cümlede Anlam

3. Sayfa: Kesinlik, olasılık ve tahmin bildiren ifadeler

1) İfadelerin kesinlik derecesi

Bazı cümlelerde anlatılan durum kesin bir yargı içerirken, bazılarında olasılık veya tahmin söz konusudur. LGS’de bu ayrımı doğru yapmak çok önemlidir.

2) Kesinlik bildiren ifadeler

Gerçekleşeceği veya doğruluğu kesin olan durumları anlatır. Bu tür cümlelerde tereddüt yoktur.

• Bu kitap kesinlikle sınavda işine yarar.
• Düzenli çalışan biri mutlaka başarılı olur.

3) Olasılık bildiren ifadeler

Bir durumun gerçekleşme ihtimalini bildirir. Cümlede kesinlik yoktur, ihtimal vardır.

• Yarın hava yağmurlu olabilir.
• Bu soru sınavda belki çıkmaz.

4) Tahmin bildiren ifadeler

Kişisel düşünceye ve çıkarıma dayalı yargılar içerir. Genellikle geleceğe yöneliktir.

• Bence bu konu sınavda zorlayıcı olacak.
• Bu denemeden yüksek puan alacağını tahmin ediyorum.

Cümlede Anlam

4. Sayfa: Neden–sonuç, amaç–sonuç ve koşul anlamı

1) Anlam ilişkileri neden önemlidir?

Cümlede anlam sorularında yalnızca söylenen değil, neden söylendiği ve hangi sonuca bağlandığı da sorgulanır. Bu nedenle cümleler arasındaki anlam ilişkilerini doğru belirlemek gerekir.

2) Neden–sonuç anlamı

Bir olayın gerçekleşme sebebi ile ortaya çıkan sonuç birlikte verilir. “Neden?” sorusuna cevap alınabiliyorsa bu ilişki vardır.

• Yağmur yağdığı için maça gidemedik.
• Düzenli çalıştı, bu yüzden başarılı oldu.

3) Amaç–sonuç anlamı

Yapılan işin hangi amaçla gerçekleştirildiğini bildirir. “Niçin?” veya “hangi amaçla?” sorularına cevap verir.

• Sınavı kazanmak için her gün çalışıyor.
• Kitabı anlamak amacıyla tekrar okudu.

4) Koşul (şart) anlamı

Bir durumun gerçekleşmesinin başka bir duruma bağlı olduğunu anlatır. “Hangi şartla?” sorusu sorulabilir.

• Düzenli çalışırsan başarılı olursun.
• Hava güzel ise pikniğe gideceğiz.

Cümlede Anlam

5. Sayfa: Karşılaştırma, benzetme ve örneklendirme anlamı

1) Benzerlik ve farklılıklar nasıl anlatılır?

Bazı cümlelerde iki ya da daha fazla durum arasında benzerlik, üstünlük ya da farklılık kurulabilir. LGS’de bu ilişkileri ayırt etmek sıkça ölçülür.

2) Karşılaştırma anlamı

İki varlık, durum veya kavramın benzer ya da farklı yönlerini ortaya koyan cümlelerdir.

• Bu kitap, önceki kitaba göre daha sürükleyici.
• Matematik, fen dersine kıyasla daha çok zaman istiyor.

3) Benzetme anlamı

Bir varlığın veya durumun, başka bir varlığa benzer yönleriyle anlatılmasıdır.

• Zaman su gibi akıp geçti.
• Çocuk, sevinçten uçacak gibiydi.

4) Örneklendirme anlamı

Anlatılan düşünceyi somutlaştırmak ve daha anlaşılır kılmak için örnek verilen cümlelerdir.

• Birçok spor dalı vardır; örneğin yüzme, basketbol, voleybol.
• Bazı şehirler çok kalabalıktır, mesela İstanbul.

Cümlede Anlam

6. Sayfa: Abartma, küçümseme ve yakıştırma anlamı

1) Duyguyu güçlendiren anlatımlar

Bazı cümlelerde anlatım daha etkili olsun diye gerçek durum olduğundan fazla ya da olduğundan az gösterilir. Bazı durumlarda ise bir kişiye veya nesneye olmadığı bir özellik yakıştırılır.

2) Abartma anlamı

Bir durumun veya özelliğin gerçekte olduğundan çok daha fazla gösterilmesiyle oluşur.

3) Küçümseme anlamı

Bir kişi, durum ya da işin değersiz görülmesiyle oluşur. Genellikle alaycı ya da küçük düşürücü bir ton vardır.

4) Yakıştırma anlamı

Bir kişi ya da varlığa, gerçekte sahip olmadığı bir özelliğin verilmesiyle oluşur.

Cümlede Anlam

7. Sayfa: Duygu bildiren cümleler — özlem, pişmanlık, sitem

1) Duygu cümlelerini ayırt etmek

Bazı cümlelerde amaç bilgi vermek değil, kişinin duygularını yansıtmaktır. LGS’de bu tür cümlelerde baskın olan duyguyu doğru belirlemen istenir.

2) Özlem bildiren cümleler

Uzak kalınan ya da geçmişte yaşanan bir duruma yeniden kavuşma isteğini anlatır.

3) Pişmanlık bildiren cümleler

Yapılan ya da yapılmayan bir davranıştan dolayı duyulan üzüntüyü ifade eder.

4) Sitem bildiren cümleler

Birine karşı duyulan kırgınlık ve beklentinin dolaylı bir şekilde ifade edilmesidir.

Cümlede Anlam

8. Sayfa: Varsayım, ihtimal ve çıkarım anlamı

1) Düşünmeye dayalı anlamlar

Bazı cümlelerde anlatılanlar kesin bilgiye değil, düşünceye, yoruma veya varsayıma dayanır. LGS’de bu tür cümlelerde hangi düşünce biçiminin kullanıldığını ayırt etmen beklenir.

2) Varsayım anlamı

Gerçekte olmayan bir durumu olmuş gibi kabul ederek buna göre düşünce yürütmektir.

• Diyelim ki bu sınavdan düşük aldın, yine de pes etmemelisin.
• Varsayalım ki zamanın bol, nasıl çalışırdın?

3) İhtimal (olasılık) anlamı

Bir durumun gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinin kesin olmadığını bildirir.

• Yarın deneme sınavı olabilir.
• Bu sorudan tam puan alma ihtimali var.

4) Çıkarım anlamı

Cümlede verilen bilgilerden yola çıkarak doğrudan söylenmeyen bir sonuca ulaşmaktır.

• Her gün düzenli kitap okuduğuna göre kelime dağarcığı gelişmiştir.
• Sınava erkenden geldiğine bakılırsa çok istekli.

Cümlede Anlam

9. Sayfa: Öneri, uyarı ve eleştiri anlamı

1) Yönlendirici cümleler

Bazı cümleler bilgi vermekten çok, karşı tarafı yönlendirmeyi amaçlar. LGS’de bu cümlelerin hangi amaçla kurulduğu sorulur.

2) Öneri anlamı

Bir işi daha iyi yapabilmek için verilen yol gösterici düşüncelerdir.

• Başarılı olmak için düzenli tekrar yapmalısın.
• Bu kitabı mutlaka okumanı öneririm.

3) Uyarı anlamı

Olumsuz bir durum yaşanmaması için dikkat çekilen cümlelerdir.

• Bu soruyu çözerken dikkat et.
• Sınavda zamanı sakın boşa harcama.

4) Eleştiri anlamı

Bir davranışın veya durumun olumsuz yönlerini ortaya koyan cümlelerdir.

Cümlede Anlam

10. Sayfa: Koşul, gereklilik ve zorunluluk anlamı

1) Yapılması gerekenler ve şartlar

Bazı cümlelerde bir işin gerçekleşmesi şarta bağlıdır, bazılarında ise yapılması zorunlu ya da gerekli görülür. Bu anlamları ayırt etmek sınavda önemlidir.

2) Koşul anlamı

Bir olayın gerçekleşmesi başka bir duruma bağlıysa koşul anlamı vardır. “Hangi şartla?” sorusu sorulabilir.

• Zamanını iyi kullanırsan başarı kaçınılmazdır.
• Hava güzel ise dışarı çıkacağız.

3) Gereklilik anlamı

Bir işin yapılmasının uygun ya da gerekli olduğunu bildirir. Tavsiye ile zorunluluk arasında bir anlam taşır.

• Bu konuyu iyice anlamak için bol bol tekrar yapmalısın.
• Sağlıklı olmak için dengeli beslenmek gerekir.

4) Zorunluluk anlamı

Yapılması mecburi olan durumları anlatır. Yerine getirilmezse olumsuz sonuç doğar.

• Bu belgeyi bugün teslim etmek zorundasın.
• Kurallara uymak mecburiyettir.