1. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 11.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 11. Sayfa

Cümle Çeşitleri

11. Sayfa • Anlam Özelliklerine Göre Cümleler

Anlam Özelliklerine Göre Cümleler

Bazı cümleler, anlam bakımından karşılaştırma, benzetme, koşutluk gibi özel özellikler taşır.

1) Karşılaştırma Cümleleri

İki varlık, durum ya da kavram arasında benzerlik ya da farklılık kuran cümlelere karşılaştırma cümlesi denir.

İPUCU

“daha, en, kadar, gibi, göre” sözcükleri sıkça kullanılır.

Örnekler

• Bu soru, öncekinden daha zor.
• Matematik, Türkçeye göre daha kolay.
• O, kardeşi kadar sabırlı değil.

2) Benzetme Cümleleri

Bir varlık ya da durumun, başka bir varlığa benzetilerek anlatıldığı cümlelerdir.

İPUCU

“gibi, sanki, adeta” sözcükleri benzetme anlamı katar.

Örnekler

• Kalbi, kuş gibi çarpıyordu.
• Çocuk, aslan gibi cesurdu.
• Sanki her şey bir anda durmuştu.

3) Koşutluk (Paralellik) Cümleleri

Yapı ve anlam bakımından birbirine paralel cümlelerdir.

ÖZELLİK

Aynı anlatım kalıbı tekrar edilir.

• Kimileri konuşur, kimileri susar.
• Kimi çalışır, kimi bekler.
• Biri kazanır, diğeri kaybeder.

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki sayfada öznel – nesnel cümleler ele alınacaktır.

2. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 12.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 12. Sayfa

Cümle Çeşitleri

12. Sayfa • Öznel – Nesnel Cümleler

Öznel ve Nesnel Cümleler

Cümleler, ifade ettikleri yargının kişisel görüşe dayanıp dayanmamasına göre ikiye ayrılır.

1) Öznel Cümle

Doğruluğu kişiden kişiye değişebilen, kişisel yargı bildiren cümlelere öznel cümle denir.

İPUCU

Beğeni, duygu ve yorum içeren cümleler genellikle özneldir.

Örnekler

• Bu kitap çok sürükleyici.
• Bence bu film oldukça sıkıcı.
• En güzel mevsim bahardır.

2) Nesnel Cümle

Doğruluğu herkes tarafından kabul edilebilen, kanıtlanabilir yargı bildiren cümlelere nesnel cümle denir.

İPUCU

Sayı, tarih, ölçü, kesin bilgi içeren cümleler nesneldir.

Örnekler

• Türkiye’nin başkenti Ankaradır.
• Bir yıl 365 gündür.
• Bu kitap 120 sayfadır.

Öznel – Nesnel Karşılaştırması

Bu film çok güzel. → Öznel
Film 2022 yılında vizyona girdi. → Nesnel

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki sayfada varsayım, olasılık ve tahmin anlamı taşıyan cümleler ele alınacaktır.

3. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 13.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 13. Sayfa

Cümle Çeşitleri

13. Sayfa • Varsayım – Olasılık – Tahmin Cümleleri

Varsayım, Olasılık ve Tahmin

Bazı cümleler, kesinlik bildirmez; olasılık, varsayım ya da tahmin anlamı taşır.

1) Varsayım Cümleleri

Gerçekleşmesi mümkün olmayan ya da gerçekleşip gerçekleşmediği bilinmeyen bir durumu olmuş gibi kabul eden cümlelerdir.

İPUCU

“Diyelim ki, varsayalım ki, tut ki” ifadeleriyle kurulur.

Örnekler

• Diyelim ki sınavdan yüksek not aldın.
• Varsayalım ki yarın okullar tatil edildi.
• Tut ki bu iş beklediğimiz gibi olmadı.

2) Olasılık Cümleleri

Bir olayın gerçekleşip gerçekleşmeyeceğinin kesin olmadığını bildiren cümlelerdir.

İPUCU

“Belki, galiba, olabilir” sözcükleri kullanılır.

• Yarın hava yağmurlu olabilir.
• Ali bugün bize gelmeyebilir.
• Bu akşam dışarı çıkabiliriz.

3) Tahmin Cümleleri

Geleceğe ya da bilinmeyen bir duruma ilişkin kişisel öngörü bildiren cümlelerdir.

İPUCU

“Sanırım, bence, herhâlde” gibi sözcükler kullanılır.

• Sanırım sınav zor olacak.
• Bence bu takım maçı kazanır.
• Bu film herhâlde çok güzel.

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki sayfada gereklilik, zorunluluk ve öneri anlamı taşıyan cümleler ele alınacaktır.

4. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 14.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 14. Sayfa

Cümle Çeşitleri

14. Sayfa • Gereklilik – Zorunluluk – Öneri Cümleleri

Gereklilik, Zorunluluk ve Öneri

Bazı cümleler yapılması gereken bir işi zorunlu, gerekli ya da uygun olarak ifade eder.

1) Gereklilik Cümleleri

Yapılması gereken bir işi gerekli olarak bildiren cümlelerdir.

İPUCU

Genellikle -meli / -malı eki kullanılır.

• Bu konuyu tekrar çalışmalıyım.
• Sınava düzenli olarak hazırlanmalısın.
• Zamanı iyi kullanmalıyız.

2) Zorunluluk Cümleleri

Yapılması kaçınılmaz olan işleri bildiren cümlelerdir.

İPUCU

“zorunda, mecbur” gibi sözcükler kullanılır.

• Bugün evde kalmak zorundayım.
• Kurallara uymak mecburidir.
• Bu formu doldurmak zorundasın.

3) Öneri Cümleleri

Yapılması uygun görülen bir işi tavsiye eden cümlelerdir.

İPUCU

“bence, istersen, iyi olur” gibi ifadeler kullanılır.

• Bu kitabı okuman iyi olur.
• İstersen bu soruyu birlikte çözelim.
• Bence önce tekrar yapmalısın.

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki sayfada duygu bildiren ve yargı içermeyen cümleler ele alınacaktır.

5. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 15.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 15. Sayfa

Cümle Çeşitleri

15. Sayfa • Duygu Bildiren – Yargı İçermeyen Cümleler

Duygu Bildiren ve Yargı İçermeyen Cümleler

Bazı cümleler bir duygu anlatır ya da kesin bir yargı içermez.

1) Duygu Bildiren Cümleler

Sevinç, üzüntü, korku, heyecan, pişmanlık gibi duyguları ifade eden cümlelerdir.

İPUCU

Ünlem, içtenlik ve duygusal sözcükler bu cümlelerde sıkça yer alır.

• Bu haberi duyunca çok sevindim.
• Keşke yanında olsaydım.
• Sınavdan sonra içim biraz rahatladı.

2) Yargı İçermeyen Cümleler

Bir durum ya da düşünce hakkında kesinlik bildirmeyen cümlelerdir.

İPUCU

Yarım bırakılmış, soru ya da temenni niteliğindeki ifadeler bu gruptadır.

• Acaba yarın hava nasıl olacak?
• Bir gün bu şehirden gitmek...
• Keşke her şey eskisi gibi olsa.

Duygu – Yargı İçermeyen Karşılaştırması

Bu sonucu görünce sevindim. → Duygu bildirir
Acaba bu sonuç yeterli mi? → Yargı içermez

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki sayfada örtülü anlam ve dolaylı anlatım içeren cümleler ele alınacaktır.

6. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 16.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 16. Sayfa

Cümle Çeşitleri

16. Sayfa • Örtülü Anlam – Dolaylı Anlatım

Örtülü Anlam ve Dolaylı Anlatım

Bazı cümlelerde anlam açıkça söylenmez; okuyucunun çıkarması beklenir.

1) Örtülü Anlam

Cümlede açıkça söylenmeyen, ancak anlamdan çıkarılabilen yargıdır.

İPUCU

“de, da, bile, artık” gibi sözcükler örtülü anlam oluşturabilir.

• Ali de sınavı kazandı.
• Bu soruyu bile çözdü.
• Artık beni dinlemiyor.

(Başkasının da kazandığı, zor bir sorunun çözüldüğü, eskiden dinlediği anlamı çıkarılır.)

2) Dolaylı Anlatım

Başkasına ait bir sözün, anlamı değiştirilmeden aktarılmasıdır.

İPUCU

“söyledi, belirtti, ifade etti” fiilleri kullanılır.

• Öğretmen, sınavın zor olduğunu söyledi.
• Doktor, dinlenmem gerektiğini belirtti.
• Yetkililer, yolun kapalı olduğunu açıkladı.

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki sayfada doğrudan anlatım ve alıntı cümleleri ele alınacaktır.

7. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 17.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 17. Sayfa

Cümle Çeşitleri

17. Sayfa • Doğrudan Anlatım – Alıntı Cümleleri

Doğrudan Anlatım ve Alıntı Cümleleri

Bir kişinin sözlerinin, hiç değiştirilmeden aktarılmasına doğrudan anlatım denir.

1) Doğrudan Anlatım

Söylenen sözlerin tırnak içinde ve aynen verilmesiyle oluşur.

İPUCU

Tırnak işareti ve konuşma çizgisi kullanılır.

• Öğretmen, “Yarın sınav olacak.” dedi.
• Annem, “Erken gel.” diye uyardı.
• “Bu kitabı mutlaka okumalısın.” dedi.

2) Alıntı Cümleleri

Başkasına ait bir düşüncenin kaynağı belirtilerek aktarılmasıdır.

İPUCU

Alıntılar tırnak içinde verilir ve söyleyen belirtilir.

• Atatürk, “Hayatta en hakiki mürşit ilimdir.” demiştir.
• Yazar, “Dil yaşayan bir varlıktır.” görüşündedir.
• Bilim insanları, “Sabır başarının anahtarıdır.” der.

Doğrudan Anlatım – Dolaylı Anlatım Karşılaştırması

“Yarın gel.” dedi. → Doğrudan
Yarın gelmesini istediğini söyledi. → Dolaylı

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki sayfada tanım, açıklama ve örneklendirme cümleleri ele alınacaktır.

8. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 18.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 18. Sayfa

Cümle Çeşitleri

18. Sayfa • Tanım – Açıklama – Örneklendirme Cümleleri

Tanım, Açıklama ve Örneklendirme

Bilgi verici metinlerde sıkça kullanılan bu cümleler, anlatımı netleştirmek amacı taşır.

1) Tanım Cümleleri

Bir kavramın ne olduğunu açıklayan cümlelere tanım cümlesi denir.

İPUCU

“-dır / -dir” ekiyle kurulan cümleler tanım olabilir.

• Fiil, iş ve hareket bildiren sözcüktür.
• Şiir, duygu ve düşüncelerin ölçülü anlatımıdır.
• Cümle, bir yargı bildiren söz grubudur.

2) Açıklama Cümleleri

Anlaşılması zor bir durumu daha açık hâle getiren cümlelerdir.

İPUCU

“yani, demek ki, başka bir deyişle” ifadeleri kullanılır.

• Bu konu oldukça zor, yani dikkatli çalışmak gerekir.
• Onu sevmiyorum; başka bir deyişle aramız iyi değil.
• Hızlı davrandı, demek ki acele ediyordu.

3) Örneklendirme Cümleleri

Anlatılan düşünceyi somutlaştırmak için örnek verilen cümlelerdir.

İPUCU

“örneğin, mesela” sözcükleri kullanılır.

• Bazı meyveler çok faydalıdır; örneğin elma ve portakal.
• Birçok spor dalı vardır, mesela futbol ve basketbol.
• Bazı şehirler çok kalabalıktır; İstanbul gibi.

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki sayfada karşıtlık, çelişki ve koşutluk ilişkileri ele alınacaktır.

9. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 19.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 19. Sayfa

Cümle Çeşitleri

19. Sayfa • Karşıtlık – Çelişki – Koşutluk

Anlam İlişkilerine Göre Özel Yapılar

Bazı cümleler arasında zıtlık, tutarsızlık ya da paralel anlatım ilişkisi bulunur.

1) Karşıtlık (Zıtlık) Cümleleri

Aynı konuda birbirine zıt yargılar bildiren cümlelerdir.

İPUCU

“ama, fakat, ancak, buna rağmen” bağlaçları sıkça kullanılır.

• Çok çalıştı ama başarılı olamadı.
• Hava soğuktu, buna rağmen dışarı çıktı.
• Gelmek istedim fakat zamanım yoktu.

2) Çelişkili Cümleler

Birbiriyle tutarsız yargılar içeren cümlelerdir.

DİKKAT

Aynı konuda hem olumlu hem olumsuz yargı varsa çelişki vardır.

• Bu kitabı çok seviyorum, hiç de beğenmiyorum.
• Sınav çok kolaydı ama hiçbir soruyu yapamadım.
• Hem gelmek istiyor hem de gelmek istemiyor.

3) Koşutluk (Paralellik)

Anlam ve yapı bakımından birbirine paralel cümlelerdir.

ÖZELLİK

Aynı anlatım kalıpları tekrar edilir.

• Kimileri konuşur, kimileri susar.
• Kimi sever, kimi nefret eder.
• Biri kazanır, diğeri kaybeder.

Sayfa Sonu Notu

Bir sonraki ve son sayfada genel tekrar, özet tablolar ve sınav ipuçları yer alacaktır.

10. bölüm

LGS - Cümle Çeşitleri - 20.Sayfa

Ortaokul - LGS | Cümle Çeşitleri - 20. Sayfa

Cümle Çeşitleri

20. Sayfa • Genel Tekrar – Özet – Sınav İpuçları

Cümle Çeşitleri – Genel Özet

LGS’de “Cümle Çeşitleri” konusu, cümlelerin yapı, anlam ve işlev özelliklerine göre değerlendirilmesini kapsar.

Temel Cümle Türleri – Hızlı Hatırlatma

• Yapısına Göre: Basit, birleşik, sıralı, bağlı cümle
• Yüklemin Türüne Göre: Fiil cümlesi, isim cümlesi
• Anlamına Göre: Neden–sonuç, amaç–sonuç, koşul, karşıtlık
• Yargısına Göre: Öznel, nesnel, varsayım, tahmin, olasılık
• Anlatımına Göre: Doğrudan, dolaylı, örtülü anlam

LGS İçin Altın İpuçları

• Önce cümlenin yüklemini bul.
• “Çünkü, için” → neden–sonuç; “-mek için” → amaç–sonuç
• “Ama, fakat” → karşıtlık; “ve” → bağlı cümle
• “Bence” → öznel; sayı–tarih → nesnel
• “Diyelim ki” → varsayım; “belki” → olasılık

Sık Yapılan Hatalar

• Amaç–sonuç ile neden–sonucu karıştırmak
• “Ki” bağlacını bitişik yazmak
• Duygu bildiren cümleyi öznel–nesnel sanmak
• Dolaylı anlatımı doğrudan anlatımla karıştırmak

Son Hatırlatma

Cümle çeşidi sorularında ana yargıyı ve cümleler arasındaki anlam ilişkisini doğru kuran öğrenci her zaman bir adım öndedir.