Numicorn logosuNumicornÖğren, paylaş, ilerle
TYTTYT TürkçeSoru çözümleriTest çöz

Fiil ve Ek Fiil Konu Anlatımı

TYT Türkçe Fiil ve Ek Fiil konusu için fiilde anlam, kip, kişi, birleşik zaman ve ek fiil özelliklerini çözümlü testlerle öğren.

1. bölüm

Fiil - Ek Fiil 1.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 1. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


1. Sayfa / 20: Fiil kavramı ve fiil türleri



1) Fiil (Eylem) nedir?


Fiil; bir işi, oluşu veya durumu bildirir. Cümlede genellikle yüklem görevindedir.


İpucu
TYT Fiil sorularında önce “ne yapıyor?” sorusunu sor. Cevap çıkıyorsa fiile yaklaşırsın.


Fiil türleri (anlamına göre)


  • İş (kılış) fiili: Yapılan bir iş bildirir. (yazmak, kırmak, taşımak)
  • Oluş fiili: Kendiliğinden gerçekleşen değişimi anlatır. (sararmak, büyümek, erimek)
  • Durum fiili: Bir durumu ifade eder. (oturmak, beklemek, sevinmek)

Mini alıştırma
Aşağıdaki cümlelerde fiili bul:
1) Çocuk hızlıca koştu.
2) Yapraklar sonbaharda sararır.
3) Sınav öncesi biraz heyecanlandı.
2. bölüm

Fiil - Ek Fiil 2.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 2. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


2. Sayfa / 20: Fiilin yapısı: kök–gövde–çekim



2) Fiil kökü, gövde ve çekim fikri


Fiiller de kök ve eklerden oluşur. Fiilin anlam çekirdeğine fiil kökü denir. Kök; yapım eki alırsa gövde oluşur. Sonra kip ve kişi ekleri gelerek fiil çekimlenir.


Kök mü, gövde mi?
Fiil + yapım eki → gövde.
Fiil + çekim eki → çekimlenmiş fiil.


Örnek çözümleme


yaz- (fiil kökü)
yaz-ı (yapım ekiyle: isimleşme olabilir)
yaz-dı (kip eki: görülen geçmiş)
yaz-dı-m (kip + kişi eki: 1. tekil)
yaz-acak-sın (gelecek zaman + 2. tekil)

Sık hata
Dikkat Bazı ekler hem yapım hem çekim gibi görünebilir. Soru: kökteki anlam değişti mi? Değiştiyse genellikle yapım ekidir.
3. bölüm

Fiil - Ek Fiil 3.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 3. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


3. Sayfa / 20: Haber kipleri (zamanlar)



3) Haber kipleri: zaman ekleri


Fiilin ne zaman yapıldığını bildiren kipler haber kipleridir. TYT’de genellikle ekleri tanıma ve anlam farkını yakalama sorulur.


Haber kipleri
  • Geniş zaman: -r / -ar / -er (gelir, yazar)
  • Şimdiki zaman: -yor (geliyor)
  • Görülen geçmiş: -dı/-di/-du/-dü (geldi)
  • Duyulan geçmiş: -mış/-miş/-muş/-müş (gelmiş)
  • Gelecek zaman: -acak/-ecek (gelecek)

Aynı fiil, farklı zaman


yazarım (geniş)
yazıyorum (şimdiki)
yazdım (görülen geçmiş)
yazmışım (duyulan geçmiş)
yazacağım (gelecek)

AYT tadında ipucu
Zaman eki aynı olsa da cümledeki zaman anlamı farklı olabilir: “Yarın geliyorum” (gelecek anlamı). Soruda bağlamı mutlaka oku.
4. bölüm

Fiil - Ek Fiil 4.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 4. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


4. Sayfa / 20: Dilek kipleri



4) Dilek kipleri: istek, şart, gereklilik, emir


Dilek kipleri fiile zaman değil, istek / şart / zorunluluk / emir anlamı katar.


Dilek kipleri
  • İstek: -e/-a (gelem, yazam)
  • Şart: -se/-sa (gelirse, yazarsa)
  • Gereklilik: -meli/-malı (gelmeli, yazmalı)
  • Emir: ek almayabilir (gel!, yaz!) / kişi ekleriyle şekillenir (gelin, gelsin)

Kısa örnek
Biraz daha dikkatli olmalısın. (gereklilik)
Yarın erken gelirse birlikte çalışırız. (şart)
Bir gün yeniden buluşalım. (istek)
Kapıyı kapat! (emir)
5. bölüm

Fiil - Ek Fiil 5.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 5. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


5. Sayfa / 20: Fiilde olumsuzluk ve soru



5) Olumlu–olumsuz–soru biçimi


Fiillerin olumsuzu çoğunlukla -ma/-me ekiyle yapılır. Soru anlamı ise ayrı yazılan mi ile gelir.


Olumsuzluk
  • gel-di (olumlu) → gel-me-di (olumsuz)
  • yap-acak (olumlu) → yap-ma-yacak (olumsuz)
  • okuyor (olumlu) → oku-mu-yor (olumsuz)

Soru eki
Soru eki mi ayrı yazılır; kişiye göre çekimlenir: “geldin mi”, “gelecek misin”.


Karma örnek


Gelmedin mi? (olumsuz + soru)
Yazmayacak mısın? (olumsuz + gelecek + soru + kişi)
Okumuyor muyuz? (olumsuz + şimdiki + soru + kişi)
6. bölüm

Fiil - Ek Fiil 6.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 6. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


6. Sayfa / 20: Kişi ekleri ve özne ilişkisi



6) Kişi (şahıs) ekleri: kim yapıyor?


Fiilin işi kim tarafından yapıldığını gösteren ekler kişi ekleridir. Sorularda çoğu zaman yüklemden özneyi bulman istenir.


Pratik tablo mantığı
  • 1. tekil: -m / -im / -um (geldim)
  • 2. tekil: -n / -sin (geldin, gelirsin)
  • 3. tekil: çoğunlukla ek yok (geldi)
  • 1. çoğul: -k / -iz (geldik, geliriz)
  • 2. çoğul: -niz / -siniz (geldiniz, gelirsiniz)
  • 3. çoğul: -ler / -lar (geldiler)

TYT taktiği
Taktik Yüklemdeki kişi ekini gördün mü, özneyi hemen tahmin edebilirsin. “Geldik” → biz.
7. bölüm

Fiil - Ek Fiil 7.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 7. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


7. Sayfa / 20: Fiilde yapı: basit–türemiş–birleşik



7) Fiilde yapı: basit, türemiş, birleşik (giriş)


Fiillerin yapısına bakarken şu soruyu sor: Yapım eki var mı? Yapım eki yoksa fiil basit; yapım eki varsa türemiştir. Birden fazla ögeyle kurulmuşsa birleşik olabilir.


Tanımlar
  • Basit fiil: Yapım eki almamış. (gel-, oku-)
  • Türemiş fiil: Yapım eki almış. (gül-ümse-, temiz-le-)
  • Birleşik fiil: Birden çok ögeyle kurulur. (fark et-, yardım et-, gidiver-)

Sık soru tipi
Aynı ek her zaman yapım eki değildir. “gel-di”deki -di çekim ekidir; fiilin yapısını değiştirmez.
8. bölüm

Fiil - Ek Fiil 8.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 8. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


8. Sayfa / 20: Birleşik fiiller



8) Birleşik fiiller: yardımcı fiil ve anlam kayması


Birleşik fiillerin önemli bir kısmı isim + yardımcı fiil ile kurulur: etmek, olmak, kılmak, eylemek. Bazılarında kelime anlamı kayar ve kalıplaşır.


Yardımcı fiille birleşik
  • fark etmek, karar vermek, yardım etmek
  • mutlu olmak, hasta olmak, hazır olmak
  • namaz kılmak

Anlam kaymalı
  • göz atmak (hızlıca bakmak)
  • kulak vermek (dikkatle dinlemek)
  • yola çıkmak (harekete başlamak)

Not
AYT AYT’de birleşik fiil soruları genellikle kalıplaşma ve yardımcı fiil üzerinden gelir.
9. bölüm

Fiil - Ek Fiil 9.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 9. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


9. Sayfa / 20: Fiil çatısı: etken–edilgen



9) Fiil çatısı: etken–edilgen (giriş)


Fiil çatısı, fiilin özneyle ilişkisine bakar. En temel karşıtlık etken ve edilgen çatıdır.


Etken
İşi yapan özne bellidir: “Öğrenci kitabı okudu.”

Edilgen
İşi yapan özne belirtilmez: “Kitap okundu.”
Yaygın ek: -l / -n

TYT taktiği
Edilgende “kim yaptı?” sorusunun cevabı cümlede yoktur ya da önemsenmez.
10. bölüm

Fiil - Ek Fiil 10.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 10. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


10. Sayfa / 20: Dönüşlü–işteş çatı



10) Dönüşlü ve işteş çatı


Bazı fiillerde özne hem yapan hem etkilenen olabilir (dönüşlü). Bazı fiillerde ise işi karşılıklı / birlikte yapma anlamı vardır (işteş).


Dönüşlü
Özne işi kendine yapar: “Çocuk yıkandı.” (kendini yıkadı)
Sıklıkla -n eki görülür.

İşteş
Karşılıklı / birlikte: “İki arkadaş kucaklaştı.” “Sokakta selamlaştık.”
Yaygın ek: -ş

Dikkat
Karıştırma Her -n dönüşlü değildir. Bağlamı kontrol et: “Kapı açıldı” (edilgen) / “Çocuk yıkandı” (dönüşlü).