Numicorn logosuNumicornÖğren, paylaş, ilerle
TYTTYT TürkçeSoru çözümleriTest çöz

Fiil ve Ek Fiil Konu Anlatımı

TYT Türkçe Fiil ve Ek Fiil konusu için fiilde anlam, kip, kişi, birleşik zaman ve ek fiil özelliklerini çözümlü testlerle öğren.

1. bölüm

Fiil - Ek Fiil 11.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 11. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


11. Sayfa / 20: Geçişlilik ve ettirgenlik



11) Geçişli–geçişsiz, oldurgan–ettirgen


Fiilin nesne alıp almamasına göre geçişli / geçişsiz ayrımı yapılır. Geçişsiz bir fiil ek alarak nesne alır hâle gelirse oldurgan; bir işi başkasına yaptırma anlamı kazanırsa ettirgen denir.


Geçişli–geçişsiz
  • “Kitabı okudu” → nesne var → geçişli
  • “Koştu” → nesne yok → geçişsiz

Oldurgan–ettirgen
  • “uyumak” (geçişsiz) → “uyu-t-mak” (oldurgan)
  • “yazmak” → “yaz-dır-mak” (ettirgen)
  • “temizlemek” → “temizletmek” (ettirgen)

Soru stili
Sınavda çoğu zaman “çatı özelliği” ile “anlam” birlikte sorulur. Ekleri ezberlemek yerine örnekle mantığı kur.
2. bölüm

Fiil - Ek Fiil 12.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 12. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


12. Sayfa / 20: Fiil–fiilimsi ayrımı



12) Fiil ile fiilimsi arasını ayır


Fiilimsi; fiilden türemiş ama kip ve kişi eki almayan sözcüktür. Fiil sorularında bazen fiilimsi işaretlenip “yüklem” sanılabilir.


Hızlı kontrol
  • Yüklem olan fiil genellikle kip + kişi taşır: “geldi-m”
  • Fiilimsiler cümlede isim/sıfat/zarf görevinde olabilir: “gelen öğrenci”, “gelince”

Örnek
“Gelen öğrenci” → gelen (sıfat-fiil), yüklem değil
“Öğrenci geldi” → geldi (yüklem fiil)
3. bölüm

Fiil - Ek Fiil 13.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 13. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


13. Sayfa / 20: Ek fiile giriş ve görevleri



13) Ek fiil nedir?


Ek fiil, isim soylu sözcüklerin (isim, sıfat, zamir vb.) yüklem olmasını sağlar ve bazı durumlarda fiillere eklenerek birleşik zaman oluşturur.


1. görev: isim cümlesi kurmak
İsim soylu bir sözcük tek başına yüklem olamaz; ek fiil ile yüklemleşir:
“Ben öğrenciyim.” “Hava soğuktu.”

2. görev: birleşik zaman yapmak
Fiilin üzerine eklenerek hikâye/rivayet/şart anlamları kurabilir: “geliyordu”, “gelecekmiş”, “gelirse”.

Dikkat
TYT Ek fiil sorularında ilk iş: “Bu yüklem isim mi, fiil mi?” diye bak.
4. bölüm

Fiil - Ek Fiil 14.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 14. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


14. Sayfa / 20: Ek fiilin şekilleri



14) Ek fiilin biçimleri: idi, imiş, ise


Ek fiil, günümüzde çoğunlukla idi, imiş, ise biçimleriyle karşımıza çıkar. Bunlar ekleşerek bitişik yazılabilir: -di, -miş, -se.


Ayrı / bitişik kullanım
  • “hasta idi” = “hastaydı”
  • “güzel imiş” = “güzelmiş”
  • “hazır ise” = “hazırsa”

Yazım ipucu
Ünlüyle biten sözcüğe ek fiil gelirse kaynaştırma harfi görülebilir: “hastaydı”, “iyiymiş”.
5. bölüm

Fiil - Ek Fiil 15.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 15. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


15. Sayfa / 20: İsim cümlelerinde ek fiil



15) İsim cümlelerinde ek fiil: kişi ve zaman


İsim cümlelerinde yüklem isim soyludur; ek fiil kişi ve zaman anlamı katar. “Ben öğrenciyim”de -im kişi ekidir; “Hava soğuktu”da -tu geçmiş anlamı verir.


Şimdi zaman anlamı
Ben öğrenciyim.
Sen yorgunsun.
O sakin.
Biz hazırız.
Siz haklısınız.
Onlar mutlular.

Geçmiş zaman anlamı
Hava soğuk-tu.
Biz evdey-dik.
O haklıy-dı.
Siz burada mıydınız?

Dikkat
Karıştırma “-di” her zaman ek fiil değildir. Fiile gelirse kip eki olabilir: “gel-di” (fiil), “hasta-y-dı” (ek fiil).
6. bölüm

Fiil - Ek Fiil 16.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 16. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


16. Sayfa / 20: Ek fiilde olumsuzluk ve soru



16) Ek fiilde olumsuzluk ve soru


İsim cümleleri genellikle değil ile olumsuz yapılır. Soru eki mi yine ayrı yazılır.


Olumsuz isim cümlesi
Ben öğrenci değilim.
Hava soğuk değil.
O hazır değildi.
Bu bilgi doğru değilmiş.

Soru biçimi
Sen yorgun musun?
O burada mıydı?
Biz hazır mıyız?
Bu kitap önemli miymiş?

TYT ipucu
Soru eki geldiğinde ek fiil bazen “mıydı, miymiş” gibi birleşir. Parçaları ayır: mi + idi, mi + imiş.
7. bölüm

Fiil - Ek Fiil 17.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 17. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


17. Sayfa / 20: Birleşik zaman ve ek fiil



17) Birleşik zamanlı fiiller: hikâye, rivayet, şart


Bir fiil çekiminden sonra ek fiil gelirse birleşik zaman oluşur. En yaygın üç tür: hikâye (idi), rivayet (imiş), şart (ise).


Hikâye (idi)
geliyor-du (şimdiki zamanın hikâyesi)
gelecek-ti (gelecek zamanın hikâyesi)
gelir-di (geniş zamanın hikâyesi)

Rivayet (imiş)
geliyor-muş
gelecek-miş
gelir-miş

Şart (ise)
geliyor-sa
gelecek-se
gelir-se

AYT tadında not
Sorularda “birleşik zaman” denince: asıl zaman eki + ek fiil ikilisini ara.
8. bölüm

Fiil - Ek Fiil 18.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 18. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


18. Sayfa / 20: İsim/fiil cümlesi ve ek fiil tespiti



18) Yüklem türleri: fiil cümlesi mi, isim cümlesi mi?


Cümlede yüklem fiilse fiil cümlesi, yüklem isim soyluysa isim cümlesi kurulur. İsim cümlesinde yüklemi yüklem yapan şey çoğu zaman ek fiildir.


Hızlı ayrım
  • “Çocuk koştu.” → yüklem fiil → fiil cümlesi
  • “Çocuk yorgundu.” → yüklem sıfat + ek fiil → isim cümlesi

Tespit yöntemi
  • Yüklemde -yor, -acak, -mış gibi zaman eki varsa genellikle fiildir.
  • Yüklem bir isim/sıfat/zamir ise ve sonunda -dır/-di/-miş/-se gibi ekler görünüyorsa ek fiil olabilir.

Mini test
Aşağıdaki yüklemleri sınıflandır:
1) “Başarılıydı”
2) “Yürüyecek”
3) “Durgunmuş”
4) “Gidiyordu”
9. bölüm

Fiil - Ek Fiil 19.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 19. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


19. Sayfa / 20: Soru tipleri ve tuzaklar



19) TYT–AYT soru tipleri ve yaygın tuzaklar


Soru 1: Ek fiili bul
Cümlede isim soylu yüklemi yüklem yapan ek fiili işaretle.
Örnek: “Bu konu zordu.” → zor + -du

Soru 2: Birleşik zaman
Fiil çekiminden sonra gelen -di/-miş/-se eklerini ayır.
Örnek: “Geliyordu” → şimdiki zaman + ek fiil (hikâye)

Soru 3: -di karışıklığı
Tuzak “geldi”deki -di kip ekidir. “hastaydı”daki -dı ek fiildir.
Ayrım: İlki fiile gelir, ikincisi isim soyluya gelir.

Karma örnek analizi


“Dün çok yorgundum, bugün daha iyiyim.”
yorgun-dum → sıfat + ek fiil (geçmiş anlamı) + kişi
iyi-yim → sıfat + ek fiil (şimdiki anlamı) + kişi
10. bölüm

Fiil - Ek Fiil 20.sayfa

Fiil - Ek Fiil - 20. Sayfa

Fiil - Ek Fiil


20. Sayfa / 20: Zor seviye uygulama ve çözüm



20) Zor seviye: karışık metinde fiil–ek fiil avı


Aşağıdaki kısa metinde fiil cümlesi ve isim cümlesi yüklemlerini ayır; ek fiil olanları işaretle. Sonra birleşik zamanlı fiilleri ayrıca not et.


Metin
Dün akşam hava beklediğimizden daha soğuktu. Arkadaşım “Birazdan yağmur başlayacakmış” dedi. Biz tam çıkacakken telefonum çaldı; arayan komşumuz iyiydi ama sesi endişeli geliyordu. “Eğer siz de müsaitseniz, bir bakıverin” diye ekledi.

Çözüm anahtarı (yöntem)
  • Önce yüklemleri bul: soğuktu / başlayacakmış / çaldı / iyiydi / geliyordu / müsaitseniz
  • İsim cümlesi yüklemleri: soğuk-tu, iyi-y-di, müsait-se-niz (ek fiil var)
  • Fiil cümlesi yüklemleri: çal-dı (kip eki), geliyor-du (birleşik zaman: hikâye)
  • Birleşik zaman örnekleri: başlayacak-mış (rivayet), geliyor-du (hikâye)

Son not
AYT Zor metin sorularında ek fiili tek tek ek olarak aramak yerine yüklemin türünü (isim mi fiil mi) belirlemek daha hızlıdır.