Numicorn logosuNumicornÖğren, paylaş, ilerle
TYTTYT TürkçeSoru çözümleriTest çöz

Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı

TYT Türkçe Anlatım Bozuklukları konusu için anlam ve yapı bozukluklarını, sık yapılan hataları ve çözümlü testleri incele.

1. bölüm

anlatim-bozukluklari_01 1.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 1. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
1. Sayfa
1
Konuya Giriş: Anlatım Bozukluğu Nedir?
Anlatım bozukluğu; bir cümlenin anlamı veya yapısı bakımından gereksiz, eksik, çelişkili, yanlış kurulmasıdır. TYT–AYT’de amaç; cümlenin “en kısa, en net, en doğru” hâline ulaşmaktır.
Anlama DayalıYapıya DayalıSınav Stratejisi
  • Önce ‘ne anlatmak istiyor?’ diye düşün (anlam).
  • Sonra ‘gramer doğru mu?’ diye kontrol et (yapı).
  • Gereksiz tekrar varsa sadeleştir.
  • Eksik öge varsa tamamla; yanlış ilişki varsa düzelt.
İki Ana Başlık
1) Anlama Dayalı Bozukluklar
Çelişki, gereksiz sözcük, anlam belirsizliği, mantık hatası gibi durumlar.
2) Yapıya Dayalı Bozukluklar
Özne–yüklem uyumu, tamlama yanlışları, ek–fiil çatışmaları, öge eksikliği gibi durumlar.
Mini Kontrol Listesi (Hızlı Tarama)
  • Cümlede aynı anlamı veren iki sözcük var mı?
  • ‘Ya … ya da’, ‘hem … hem de’, ‘ne … ne’ gibi bağlaçlar doğru mu?
  • Özne tekil/çoğul – yüklem tekil/çoğul uyumlu mu?
  • Tamlama ve ekler doğru yere mi gelmiş?
  • Cümlenin anlamı kendi içinde çelişiyor mu?
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
2. bölüm

anlatim-bozukluklari_02 2.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 2. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
2. Sayfa
2
Gereksiz Sözcük Kullanımı (Sadeleştirme)
Cümlede aynı anlamı zaten karşılayan bir sözcüğün tekrar edilmesi anlatımı ağırlaştırır. Sınavda genellikle “fazlalık” yakalatılır.
Hatalı
Onu bizzat kendi gözlerimle gördüm.
Doğru
Onu kendi gözlerimle gördüm.
Not: “Bizzat” ile “kendi” benzer vurgu yapar; biri çıkarılır.
Hatalı
Toplantıya tam olarak saat dokuzda katıldık.
Doğru
Toplantıya saat dokuzda katıldık.
Not: Zaman zaten kesin veriliyorsa ‘tam olarak’ gereksiz olabilir.
Sık Görülen Fazlalık Kalıpları
  • geri iade etmek → iade etmek / geri vermek
  • ileri derecede → çok / oldukça
  • en son final → final zaten son
  • kesin ve mutlaka → ikisi de kesinlik bildirir
  • birlikte beraber → biri yeter
Uyarı: Her Tekrar Bozukluk Değildir
Bazen tekrar vurguyu güçlendirmek için bilinçli yapılır. Sınav sorularında ise çoğunlukla amaç düz anlatım ve netliktir; bu yüzden “gereksiz” tekrar daha baskındır.
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
3. bölüm

anlatim-bozukluklari_03 3.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 3. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
3. Sayfa
3
Çelişkili İfadeler
Cümlede iki ifade birbirini mantıken veya zaman bakımından boşa düşürüyorsa çelişki vardır.
Hatalı
Bu soruyu kesinlikle belki de yarın çözerim.
Doğru
Bu soruyu yarın çözerim.
Not: Kesinlik ve ihtimal aynı anda kullanılmaz.
Hatalı
Onu asla hiç görmedim, sanırım karşılaşmışızdır.
Doğru
Onu hiç görmedim.
Not: Kesin yargı ile ‘sanırım’ gibi belirsizlik birlikte kullanılmaz.
Çelişkiyi Yakalama Tüyosu
  • Aynı cümlede ‘kesinlik’ + ‘ihtimal’ var mı? (kesin / belki)
  • Zaman uyuyor mu? (dün / yarın / şimdi)
  • ‘Hepsi’ + ‘bazı’ gibi kapsam çatışması var mı?
  • Olumlu–olumsuz yargılar bir arada mı?
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
4. bölüm

anlatim-bozukluklari_04 4.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 4. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
4. Sayfa
4
Anlam Belirsizliği (Yanlış Bağlama / Zamir Sorunu)
Bir cümlede “kim, ne, kimin” gibi soruların cevabı net değilse belirsizlik doğar. Özellikle zamirler (o, bu, şu) yanlış bağlanabilir.
Hatalı
Ayşe, Elif’e kızdı çünkü onu dinlemedi.
Doğru
Ayşe, Elif’e kızdı çünkü Elif, Ayşe’yi dinlemedi.
Not: ‘Onu’ kim? Açık yazılır.
Hatalı
Babam, amcama onun geleceğini söyledi.
Doğru
Babam, amcama benim geleceğimi söyledi.
Not: ‘Onun’ kime ait? Belirsizliği gider.
Belirsizliği Giderme Yolları
  • Zamir yerine ismi yaz.
  • Sıfat–isim ilişkisini yaklaştır.
  • Gereksiz ara cümlecikleri sadeleştir.
  • Özne ve nesneyi açık göster.
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
5. bölüm

anlatim-bozukluklari_05 5.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 5. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
5. Sayfa
5
Mantık Hatası (Yanlış Neden–Sonuç / Kıyas)
Cümlenin kurduğu ilişki akla ve gerçekliğe uymuyorsa mantık hatası oluşur. Özellikle “bu yüzden, çünkü, dolayısıyla” gibi bağlaçlara dikkat edilir.
Hatalı
Çok çalıştı, bu yüzden sınavı kaybetti.
Doğru
Yeterince hazırlanmadı, bu yüzden sınavı kaybetti.
Not: Neden–sonuç bağı mantıklı olmalı.
Hatalı
Bu kitabı okudum, dolayısıyla filmi sevdim.
Doğru
Bu kitabı okudum; filmi sevmemde bunun etkisi oldu.
Not: Kesin sonuç bildirimi yerine doğru ilişki kurulmalı.
Sınavda Sık Mantık Tuzakları
  • Genelleme hatası: ‘Herkes’ / ‘hiç kimse’ gibi kesin ifadeler
  • Yanlış kıyas: Eşit olmayan iki şeyi aynı ölçütle karşılaştırmak
  • Yanlış sıralama: ‘Önce–sonra’ ilişkisini karıştırmak
  • Neden–sonuç yerine koşul kurmak gerekirken yanlış bağlamak
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
6. bölüm

anlatim-bozukluklari_06 6.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 6. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
6. Sayfa
6
Deyim / Atasözü / Kalıp İfadeyi Yanlış Kullanma
Deyimler kalıp olduğu için “küçük bir değişiklik” bile anlatım bozukluğu sayılabilir. En çok sözcük değişimi ve ek hatası görülür.
Hatalı
Olanları görünce küplere binmekten kendimi alamadım.
Doğru
Olanları görünce küplere bindim.
Not: Deyimin kalıp yapısı gereksiz eklerle bozulmamalı.
Hatalı
Bu haberi duyunca gözlerim yaşlarla doldu diyecektim.
Doğru
Bu haberi duyunca gözlerim doldu.
Not: Kalıplaşmış kullanım daha kısa ve doğaldır.
Deyimlerde Kontrol
  • Deyimin çekimi doğru mu? (küplere bindim / küplere binmek)
  • Deyim başka bir kalıpla karışmış mı? (karma deyim)
  • Kalıp içindeki sözcükler değişmiş mi?
  • Deyim anlamı cümleye uygun mu?
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
7. bölüm

anlatim-bozukluklari_07 7.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 7. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
7. Sayfa
7
Bağlaç Yanlışları ve Paralellik
“Hem … hem de”, “ya … ya da”, “ne … ne” gibi ikili bağlaçlarda iki öğe biçimce paralel kurulmalıdır.
Hatalı
Hem kitap okudu hem de ders çalışmak.
Doğru
Hem kitap okudu hem de ders çalıştı.
Not: Bağlaçtan sonra gelen yapılar aynı türden olmalı.
Hatalı
Ya evde kalacağım ya da sinemaya.
Doğru
Ya evde kalacağım ya da sinemaya gideceğim.
Not: İki seçenek aynı yapıda tamamlanır.
Paralellik Örnekleri
  • İsim–isim: ‘kitap ve defter’
  • Fiil–fiil: ‘gitti ve döndü’
  • Cümlecik–cümlecik: ‘gelirse konuşuruz, gelmezse erteleriz’
  • Eylemsi–eylemsi: ‘koşarak ve gülerek’
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
8. bölüm

anlatim-bozukluklari_08 8.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 8. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
8. Sayfa
8
Tamlama Yanlışları (İsim / Sıfat Tamlaması)
Tamlamada ekler eksik ya da yanlışsa anlam bulanıklaşır. Özellikle ilgi eki (-in/-ın) ve iyelik ekleri (-(s)i, -(s)ı) kontrol edilir.
Hatalı
Okul müdür odası çok genişti.
Doğru
Okul müdürünün odası çok genişti.
Not: İlgi/iyelik ekleri eksik.
Hatalı
Türkiye’nin en güzel şehir gezdim.
Doğru
Türkiye’nin en güzel şehirlerini gezdim.
Not: Tamlama + çoğul/ek uyumu
Hızlı Kontrol
  • ‘Kimin?’ sorusu cevaplanıyor mu?
  • ‘Neyi?’ sorusu net mi?
  • İyelik eki doğru kişide mi?
  • Sıfat, nitelediği isme yakın mı?
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
9. bölüm

anlatim-bozukluklari_09 9.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 9. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
9. Sayfa
9
Özne–Yüklem Uyuşmazlığı
Özne tekil/çoğul, kişi ve anlam bakımından yüklemle uyumlu olmalıdır. ‘Herkes, kimse, çoğu’ gibi öznelere dikkat.
Hatalı
Biz bu işi dün yapar.
Doğru
Biz bu işi dün yaptık.
Not: Kişi ve zaman eki uyumu.
Hatalı
Herkes bu habere çok sevindiler.
Doğru
Herkes bu habere çok sevindi.
Not: ‘Herkes’ tekil algılanır; yüklem tekilleşir.
Uyumun Bozulduğu Tipik Durumlar
  • Kişi uyumsuzluğu: ben–sen–o–biz–siz–onlar
  • Zaman uyumsuzluğu: geçmiş–şimdiki–gelecek
  • Tekillik/çoğulluk: ‘herkes’ tekil yüklem ister
  • Topluluk adları: ‘halk, millet’ bağlama göre tekil/çoğul
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.
10. bölüm

anlatim-bozukluklari_10 10.sayfa

Lise - TYT - AYT - Anlatım Bozuklukları - 10. Sayfa
Lise • TYT • AYT
Anlatım Bozuklukları
10. Sayfa
10
Nesne–Yüklem Uyuşmazlığı (Geçişlilik / Çatı)
Geçişli fiiller nesne ister; geçişsiz fiiller nesne alamaz. Ayrıca edilgen (pasif) yapıda öge ilişkisi değişir.
Hatalı
Bu ev uzun yıllar yaşandı.
Doğru
Bu evde uzun yıllar yaşandı.
Not: Yer tamlayıcısı eksikliği.
Hatalı
Bu soruyu kolayca başardım.
Doğru
Bu soruyu kolayca çözdüm.
Not: Fiil–nesne anlam uyumu.
Çatıyla İlgili Mini Notlar
  • Edilgen fiilde işi yapan açık değildir: ‘yapıldı, görüldü’
  • Dönüşlü/işteş yapı anlamı değiştirir: ‘yıkandı, görüştü’
  • Yer tamlayıcısı eksikliği sık görülür: ‘evde yaşandı’
İpucu: Anlatım bozukluğu sorularında önce “anlam” mı “yapı” mı diye ayır; sonra cümleyi en kısa ve en net hale getir.