Tanım Fiilimsiler, eylem bildirir ama çoğu zaman cümlede isim, sıfat ya da zarf görevinde kullanılır.

Fiilimsi konusu TYT’de dil bilgisi sorularında; AYT’de ise cümle/paragraph yorumuna kadar uzanan yerde sıkça karşına çıkar. Çünkü fiilimsi, cümle içinde yan cümlecik oluşturmanın ana araçlarından biridir.

Her türün kendine özgü ekleri vardır; ancak asıl önemli olan, cümlede hangi görevde kullanıldığını doğru görmektir.

• Sözcük fiil kök/gövdesinden mi türemiş?
• Kip-kişi eki almış mı? (Aldıysa çekimli fiildir.)
• Cümlede isim/sıfat/zarf görevinde mi?
• Fiilimsiyle birlikte oluşan bir yan cümlecik var mı?

Türkçe, yan anlamları ve eklerle kurulan ilişkileri güçlü bir dildir. Fiilimsiler:

• Uzun cümleleri daha akıcı kurmayı sağlar.
• Sebep-sonuç, amaç, koşul, zaman gibi ilişkileri yan cümlecik üzerinden kurar.
• Anlatımı çeşitlendirir; paragraf sorularında anlam örgüsünü güçlendirir.

Formül Fiil kökü/gövdesi + fiilimsi eki → cümlede isim/sıfat/zarf görevi

• “Gelme!” → olumsuzluk/kip yapısı içinde; fiilimsi değil.
• “Gelme isteği” → “gelme” isimleşmiş; isim-fiil olabilir.

İsim görevinde İsim-fiil, fiilden türeyip isimleşen fiilimsi türüdür. Çekimlenmez; fakat ek alarak isim gibi genişleyebilir.

Bu eklerle yapılan sözcük, çoğunlukla “ne?” sorusuna cevap verir.

• Özne: “Koşmak sağlıklıdır.”
• Nesne: “Kitap okumayı seviyorum.”
• Dolaylı tümleç: “Çalışmaya erken başladı.”
• İsim tamlaması içinde: “Yüzme havuzu” (kalıplaşma da görülebilir)

İsim-fiilin başına/sonuna gelen sözcüklerle birlikte oluşan yapı “isim-fiil grubu”dur.

• İsim-fiil, isim gibi iyelik eki alabilir: “gitmem”, “gelişin”
• Hâl ekleri alabilir: “okumayı”, “yürümeden”
• Tamlayan alabilir: “senin gelmen”, “arkadaşların gidişi”

• “Bu sözcük cümlede isim gibi mi duruyor?” → evetse isim-fiil olabilir.
• “Kip/kişiyle birlikte yüklem mi oluyor?” → evetse fiilimsi değildir.

İsim-fiil sorularında genellikle iki şey ölçülür:

• Ekleri tanıma (özellikle -ma/-me ve olumsuzluk ayrımı)
• Cümlede öge görevini doğru belirleme

• “Geliş” (geliş zamanı) → çoğu zaman isimleşmiş ama fiil kökeni görünür.
• “Yarış” → kalıplaşmış isim; yine de fiilimsinin mantığını bilmek gerekir.

Niteleme Sıfat-fiil, fiil kök/gövdesinden türeyip bir ismi niteleyen fiilimsi türüdür.

Bu ekler, “yapan / eden / olacak / olmayan / yaptığı” gibi anlamlar kurabilir.

• -an/-en → genellikle “şu an/alışkanlık”: “ağlayan bebek”
• -acak/-ecek → gelecek/olası: “gidecek yol”
• -miş → geçmiş/kanıt: “gelmiş haber”
• -dik (+iyelik) → tamamlanmış eylem, aitlik: “yaptığım iş”

“-dik”li sıfat-fiiller çoğunlukla iyelik ekiyle kullanılır:

Burada fiilimsi, bir ismi niteleyip aynı zamanda “kimin?” ilişkisini de taşıyabilir.

Sıfat-fiilin, kendine bağlı tamamlayıcılarla birlikte oluşturduğu yapı “sıfat-fiil grubu”dur.

Sıfat-fiil grubu çoğu zaman öznenin/nesnenin içinde yer alır ve cümleyi uzatır. AYT’de öge sorularında dikkat:

• Özne uzun görünebilir ama çekimli fiil yine tek bir yerde olur.
• Sıfat-fiil grubu, kendi içinde yan anlam taşısa da yüklem değildir.

• Önce isimleri gör: “hangi isim nitelenecek?”
• İsmin solunda fiil kökenli bir sözcük var mı?
• Eklerden birini taşıyorsa ve niteliyorsa → sıfat-fiil.

Bağ kurar Zarf-fiil, fiil kök/gövdesinden türeyip çekimli fiile bağlı olarak zaman/şart/neden gibi ilişkiler kuran fiilimsi türüdür.

Zarf-fiil ekleri çok çeşitlidir; bazıları bağlaç gibi anlam kurar.