Basit Makineler Konu Anlatımı

LGS Fen Basit Makineler için kaldıraç, makara ve eğik düzlem konu anlatımı; çözümlü yeni nesil test sorularıyla pratik yap.

1. bölüm

Basit Makineler 1.sayfa

Basit Makineler - 1. Sayfa

Basit Makineler


1. Sayfa: Basit makine nedir?



1) Basit makinelerin amacı


Basit makineler; iş yapmayı kolaylaştıran araçlardır. Kuvvetin büyüklüğünü, yönünü ya da uygulama noktasını değiştirerek bize avantaj sağlar.


Önemli fikir
Basit makineler işten kazanç sağlamaz. Kuvvetten kazanç varsa genelde yoldan kayıp vardır.

Günlük örnek
Makas, pense, kriko, rampalar, makaralar basit makine örnekleridir.

2. bölüm

Basit Makineler 2.sayfa

Basit Makineler - 2. Sayfa

Basit Makineler


2. Sayfa: İş ve enerji hatırlatma



1) Fizikte iş (W)


Kuvvetin uygulandığı yönde bir cisim yer değiştirirse iş yapılır. Basit makinelerde iş kavramı çok önemlidir.


İş formülü
W = F · x

W=F·x

Not
Burada x, kuvvetin yönündeki yol (yer değiştirme) olarak düşünülür.

3. bölüm

Basit Makineler 3.sayfa

Basit Makineler - 3. Sayfa

Basit Makineler


3. Sayfa: Kuvvetten kazanç - yoldan kayıp



1) Neden işten kazanç yok?


Basit makinelerde sürtünme ihmal edilirse yapılan iş korunur. Bu yüzden kuvvet azalıyorsa yol artar.


Kural (ideal)
Giriş işi ≈ Çıkış işi

Örnek yorum
Daha az kuvvet uygulayıp daha uzun yol çekmek, aynı işi yapabilir.

LGS ipucu
Soruda “kuvvetten kazanç” deniyorsa “yoldan kayıp” aramayı unutma.

4. bölüm

Basit Makineler 4.sayfa

Basit Makineler - 4. Sayfa

Basit Makineler


4. Sayfa: Verim kavramı



1) Sürtünme varsa


Gerçek hayatta sürtünme vardır ve bir miktar enerji ısıya dönüşür. Bu yüzden giriş işi, çıkış işinden büyük olabilir.


Verim
Verim = (Çıkış işi / Giriş işi)

Yorum
Sürtünme arttıkça verim azalır. İdeal makine: verim %100 kabul edilir.

5. bölüm

Basit Makineler 5.sayfa

Basit Makineler - 5. Sayfa

Basit Makineler


5. Sayfa: Kaldıraçlara giriş



1) Kaldıraç nedir?


Kaldıraç; bir destek noktasına göre dönebilen, kuvvetin etkisiyle yükü hareket ettiren basit makinedir.


Temel kavramlar
Destek (fulkrum): dönme noktası
Yük: kaldırılan/taşınan cisim
Kuvvet: uygulanan itme/çekme

Örnek
Tahterevalli, levye, pense, el arabası kaldıraç örnekleridir.

6. bölüm

Basit Makineler 6.sayfa

Basit Makineler - 6. Sayfa

Basit Makineler


6. Sayfa: Kaldıraçlarda moment



1) Moment (döndürme etkisi)


Moment; kuvvetin döndürme etkisidir. Kuvvet, destek noktasına ne kadar uzaktan uygulanırsa moment o kadar büyük olur.


Moment
Moment = Kuvvet · Kuvvet kolu

Yorum
Kapıyı kolundan itmek daha kolaydır; çünkü kuvvet kolu büyüktür.

7. bölüm

Basit Makineler 7.sayfa

Basit Makineler - 7. Sayfa

Basit Makineler


7. Sayfa: Kaldıraçlarda denge şartı



1) Denge koşulu


Dengede olan kaldıraçta yükün momenti, kuvvetin momentine eşittir.


Denge
Yük · Yük kolu = Kuvvet · Kuvvet kolu

Örnek
Yük 60 N ve yük kolu 1 birimse; kuvvet kolu 3 birimse kuvvet 20 N olur.

LGS ipucu
Kuvvet kolu büyürse gereken kuvvet azalır.

8. bölüm

Basit Makineler 8.sayfa

Basit Makineler - 8. Sayfa

Basit Makineler


8. Sayfa: Kaldıraç çeşitleri



1) 1. tip kaldıraç


Destek ortada, yük ve kuvvet iki yandadır. Kuvvetin yönü değişebilir.


Örnekler
Makas, pense, tahterevalli

2) 2. tip kaldıraç


Yük ortada, destek ve kuvvet uçlardadır. Genelde kuvvetten kazanç sağlar.


Örnekler
El arabası, ceviz kıracağı

3) 3. tip kaldıraç


Kuvvet ortada, destek ve yük uçlardadır. Genelde yoldan kazanç sağlar (hız).


Örnekler
Cımbız, insan kolu (bazı hareketlerde)

9. bölüm

Basit Makineler 9.sayfa

Basit Makineler - 9. Sayfa

Basit Makineler


9. Sayfa: Makaralara giriş



1) Makara nedir?


Makara; ip veya halatın üzerinden geçtiği, dönerek hareketi ileten basit makinedir.


Amaç
Kuvvetin yönünü değiştirmek ve bazı düzeneklerde kuvvetten kazanç sağlamak.

Günlük örnek
Bayrak direği düzeneği, inşaat vinçlerinde makara sistemleri.

10. bölüm

Basit Makineler 10.sayfa

Basit Makineler - 10. Sayfa

Basit Makineler


10. Sayfa: Sabit makara



1) Sabit makaranın özelliği


Sabit makara sadece kuvvetin yönünü değiştirir. Kuvvetten kazanç sağlamaz (ideal durumda).


Kural
İdeal sabit makarada kuvvet kazancı 1'dir.

Örnek yorum
Yükü yukarı kaldırmak için aşağı doğru çekmek daha rahat olabilir; bu yön değişimidir.

Not
Sabit makarada çekilen ip miktarı, yükün yükseldiği yol kadardır.