Mevsimler ve İklim Konu Anlatımı

LGS Fen Bilimleri Mevsimler ve İklim konusu için konu anlatımı, çözümlü sorular, yeni nesil testler ve yapay zekâ destekli soru çözümü.

1. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 1.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 1. Sayfa

Mevsimler ve İklim


1. Sayfa: Hava durumu ve iklim farkı



1) Hava durumu nedir?


Hava durumu; bir yerde kısa süre içinde (saatlik/günlük) görülen sıcaklık, yağış, rüzgâr, bulutluluk gibi olayların durumudur.


Örnek
“Bugün yağmurlu”, “Yarın rüzgârlı”, “Bu akşam sıcaklık düşecek” ifadeleri hava durumudur.

2) İklim nedir?


İklim; bir yerde uzun yıllar boyunca gözlenen hava olaylarının genel ortalamasıdır. Genelde 30 yıl gibi uzun dönemler düşünülür.


Kısa kural
Kısa süre → hava durumu, uzun süre → iklim

2. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 2.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 2. Sayfa

Mevsimler ve İklim


2. Sayfa: Mevsimler nasıl oluşur?



1) Mevsimlerin temel nedeni


Mevsimler, Dünya'nın Güneş etrafında dolanması ve Dünya'nın ekseninin eğik olması nedeniyle oluşur.


En önemli bilgi
Dünya'nın eksen eğikliği yaklaşık 23,5°dir. Bu eğiklik, Güneş ışınlarının geliş açısını yıl boyunca değiştirir.

Sık yanlış
Mevsimler, Dünya'nın Güneş'e uzaklığının çok değişmesinden oluşmaz. Asıl sebep eksen eğikliğidir.

3. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 3.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 3. Sayfa

Mevsimler ve İklim


3. Sayfa: Güneş ışınlarının geliş açısı



1) Geliş açısı neden önemlidir?


Güneş ışınları bir yere daha dik gelirse aynı enerji daha küçük bir alana düşer, bu da sıcaklığın artmasına neden olur.


Dik ve eğik ışın
Dik ışın → daha fazla ısınma
Eğik ışın → daha az ısınma (enerji daha geniş alana yayılır)

Hatırlatma
Yazın Güneş daha dik gelir, kışın daha eğik gelir.

4. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 4.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 4. Sayfa

Mevsimler ve İklim


4. Sayfa: Gün uzunluğu ve mevsimler



1) Gün uzunluğu neyi etkiler?


Günler uzadıkça bir bölge daha uzun süre Güneş ışığı alır. Bu da ısınmayı artırır.


Genel durum
Yaz: günler uzundur → daha çok ısınma
Kış: günler kısadır → daha az ısınma

İpucu
Sıcaklığı etkileyen iki temel şey: Güneş ışınlarının açısı + gün uzunluğu.

5. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 5.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 5. Sayfa

Mevsimler ve İklim


5. Sayfa: Kuzey ve Güney Yarımküre



1) Aynı anda farklı mevsimler


Dünya'nın ekseni eğik olduğu için Kuzey ve Güney Yarımküre aynı anda zıt mevsimleri yaşar.


Örnek
Kuzey Yarımküre'de yaz yaşanırken, Güney Yarımküre'de kış yaşanır.

Hatırlama yöntemi
Bir yarımküre Güneş'e daha dönükse yaz, diğer yarımküre daha az dönükse kış olur.

6. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 6.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 6. Sayfa

Mevsimler ve İklim


6. Sayfa: Ekinoks ve gündönümü



1) Ekinoks (gece-gündüz eşitliği)


Ekinoks günlerinde Dünya'nın her yerinde gece ve gündüz süreleri yaklaşık eşittir (12 saat).


Ekinoks
İlkbahar ekinoksu ve sonbahar ekinoksu olarak iki kez yaşanır.

2) Gündönümü


Gündönümü günlerinde bir yarımkürede en uzun gün, diğer yarımkürede en uzun gece yaşanır.


Sınav ipucu
Ekinoks → gece=gündüz
Gündönümü → en uzun gün / en uzun gece

7. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 7.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 7. Sayfa

Mevsimler ve İklim


7. Sayfa: Dünya'nın hareketleri



1) Günlük hareket (kendi ekseni etrafında dönüş)


Dünya'nın kendi ekseni etrafında dönmesi gece ve gündüzü oluşturur (24 saat).


2) Yıllık hareket (Güneş etrafında dolanma)


Dünya'nın Güneş etrafında dolanması ve eksen eğikliği mevsimleri oluşturur (yaklaşık 365 gün).


Özet
Dönme → gece-gündüz
Dolanma + eğiklik → mevsimler

8. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 8.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 8. Sayfa

Mevsimler ve İklim


8. Sayfa: İklimi etkileyen faktörler



1) Enlem


Ekvator'a yaklaştıkça Güneş ışınları daha dik gelir, sıcaklık artar. Kutuplara gidildikçe sıcaklık azalır.


2) Yükselti


Yükselti arttıkça sıcaklık genelde azalır (dağların zirvesinin daha soğuk olması gibi).


3) Kara ve denizlerin dağılışı


Denizler geç ısınıp geç soğur; kıyılarda sıcaklık farkı daha azdır.


Kısa liste
Enlem, yükselti, denizellik-karasallık, rüzgârlar, okyanus akıntıları, yer şekilleri

9. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 9.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 9. Sayfa

Mevsimler ve İklim


9. Sayfa: Denizellik ve karasallık



1) Denizellik


Deniz etkisi olan yerlerde yazlar daha serin, kışlar daha ılıman geçer. Günlük ve yıllık sıcaklık farkı azdır.


2) Karasallık


Denizden uzak iç bölgelerde yazlar daha sıcak, kışlar daha soğuk olabilir. Sıcaklık farkı fazladır.


Örnek yorum
Kıyı şehirlerinde kışın don olayı daha az görülür; iç kesimlerde daha sık görülebilir.

10. bölüm

LGS - Mevsimler ve İklim - 10.Sayfa

Mevsimler ve İklim - 10. Sayfa

Mevsimler ve İklim


10. Sayfa: Basınç ve rüzgâr (temel)



1) Basınç nedir?


Havanın yere uyguladığı kuvvete hava basıncı denir. Sıcak hava yükselme eğilimindedir, soğuk hava çöker.


Genel ilişki
Sıcak hava → yükselir → alçak basınç
Soğuk hava → çöker → yüksek basınç

2) Rüzgâr nasıl oluşur?


Rüzgâr, yüksek basınçtan alçak basınca doğru hareket eden hava akımıdır.


Kısa kural
Yüksek basınç → alçak basınç yönünde rüzgâr eser.