Numicorn logosuNumicornÖğren, paylaş, ilerle
LGSLGS Fen ve TeknolojiSoru çözümleriTest çöz

Basit Makineler Konu Anlatımı

LGS Fen Basit Makineler için kaldıraç, makara ve eğik düzlem konu anlatımı; çözümlü yeni nesil test sorularıyla pratik yap.

1. bölüm

Basit Makineler 11.sayfa

Basit Makineler - 11. Sayfa

Basit Makineler


11. Sayfa: Hareketli makara



1) Hareketli makarada kuvvet kazancı


Hareketli makarada yük, makarayla birlikte hareket eder. İdeal durumda kuvvetten kazanç sağlar.


Temel sonuç
Hareketli makarada kuvvet kazancı genelde 2'dir (ip sayısına bağlı).

Örnek yorum
Yük 100 N ise ideal düzende yaklaşık 50 N kuvvet yeterli olabilir.

Dikkat
Kuvvet azalır ama çekilen ip yolu artar.

2. bölüm

Basit Makineler 12.sayfa

Basit Makineler - 12. Sayfa

Basit Makineler


12. Sayfa: Palanga sistemi



1) Palanga nedir?


Sabit ve hareketli makaraların birlikte kullanıldığı sisteme palanga denir. Kuvvet kazancı, yükü taşıyan ip parçası sayısına bağlıdır.


Kural
Kuvvet kazancı ≈ Yükü taşıyan ip sayısı

Soruda ne yapılır?
Yükü doğrudan “tutan” ip parçalarını say ve kuvvet kazancını bul.

3. bölüm

Basit Makineler 13.sayfa

Basit Makineler - 13. Sayfa

Basit Makineler


13. Sayfa: Eğik düzlem



1) Eğik düzlem ne işe yarar?


Bir yükü daha az kuvvetle yukarı çıkarmayı sağlar. Ancak daha uzun yol alınır.


Örnek
Rampa, tekerlekli sandalye rampası, kamyona yükleme rampası

Yorum
Eğik düzlem uzadıkça gerekli kuvvet azalır (ideal).

4. bölüm

Basit Makineler 14.sayfa

Basit Makineler - 14. Sayfa

Basit Makineler


14. Sayfa: Eğik düzlemde kuvvet-yol ilişkisi



1) Mantık


İdeal durumda yapılan iş aynıdır: yükün kazandığı yükseklik önemli olur. Daha uzun rampa, daha az kuvvet demektir.


Karşılaştırma fikri
Aynı yüksekliğe çıkarırken rampa yolu artarsa kuvvet azalır.

Örnek yorum
Kısa ve dik rampa → kuvvet büyük
Uzun ve yatık rampa → kuvvet küçük

LGS ipucu
Sorularda “rampa uzadı” → “kuvvet azaldı” eşleştirmesi sık çıkar.

5. bölüm

Basit Makineler 15.sayfa

Basit Makineler - 15. Sayfa

Basit Makineler


15. Sayfa: Tekerlek ve mil



1) Tekerlek-mil sistemi


Bir tekerleğe bağlı milin birlikte döndüğü düzendir. Tekerlek büyük, mil küçük olabilir ve kuvvetten kazanç sağlanabilir.


Örnekler
Kapı kolu, tornavida, direksiyon, el çarkı

Mantık
Kuvvet tekerleğin daha büyük yarıçapına uygulanırsa aynı dönme etkisi daha kolay oluşur.

6. bölüm

Basit Makineler 16.sayfa

Basit Makineler - 16. Sayfa

Basit Makineler


16. Sayfa: Dişli çarklar (temel)



1) Dişli çark nedir?


Birbirine geçen dişlerden oluşan çarklar hareket ve kuvvet iletir. Dönme yönünü değiştirebilir ve hız oranı sağlayabilir.


Temel bilgiler
Bir dişli dönerken diğerini ters yönde döndürür (karşılıklı dişlilerde).

LGS tarzı
Diş sayısı fazla olan çark daha yavaş döner; diş sayısı az olan daha hızlı döner (genel yorum).

7. bölüm

Basit Makineler 17.sayfa

Basit Makineler - 17. Sayfa

Basit Makineler


17. Sayfa: Vida (screw)



1) Vida nedir?


Vida, aslında eğik düzlemin silindir üzerine sarılmış hâli gibi düşünülebilir. Döndürme hareketini ilerleme hareketine çevirir.


Örnekler
Vida, kriko vidası, kavanoz kapağı

Yorum
Vida adımı küçüldükçe (dişler sıklaştıkça) daha az kuvvetle ilerler ama daha çok tur gerekir.

8. bölüm

Basit Makineler 18.sayfa

Basit Makineler - 18. Sayfa

Basit Makineler


18. Sayfa: Kama (wedge)



1) Kama nedir?


Kama, iki eğik düzlemin birleşmesi gibi düşünülebilir. Kuvveti küçük bir alana yoğunlaştırarak kesme/yarma işini kolaylaştırır.


Örnekler
Bıçak, balta, çivi, iğne

Mantık
Ucu sivrildikçe temas alanı azalır → basınç artar → kesme/yarma kolaylaşır.

9. bölüm

Basit Makineler 19.sayfa

Basit Makineler - 19. Sayfa

Basit Makineler


19. Sayfa: LGS tarzı karışık soru (orta-zor)



Soru: Bir öğrenci, aynı yükü (aynı ağırlığı) iki farklı rampa ile kamyona çıkarıyor. 1. rampa kısa ve dik, 2. rampa uzun ve daha az eğimli. Hangi rampada daha az kuvvet uygular? Neden?


Çözüm
Uzun ve daha az eğimli rampada daha az kuvvet uygular.
Çünkü eğik düzlem uzadıkça kuvvetten kazanç olur; ancak alınan yol artar (yoldan kayıp).

Anahtar kelime
“Daha uzun rampa” → “daha küçük kuvvet”.

10. bölüm

Basit Makineler 20.sayfa

Basit Makineler - 20. Sayfa

Basit Makineler


20. Sayfa: Genel tekrar ve mini alıştırmalar



1) Özet


Bu ünitede bilmen gerekenler
1) Basit makineler işi kolaylaştırır; idealde işten kazanç yoktur.
2) Kaldıraç: moment ve kol uzunluklarıyla kuvvet değişir.
3) Makara: sabit makara yön değiştirir; hareketli/palanga kuvvet kazandırabilir.
4) Eğik düzlem: kuvvetten kazanç, yoldan kayıp.
5) Tekerlek-mil, dişli, vida ve kama günlük hayatta çok kullanılır.

2) Mini alıştırmalar (çözümlü)


1) Doğru/Yanlış
“Basit makineler işten kazanç sağlar.” → Yanlış.

2) Yorum
Kapıyı menteşeye yakın yerden itmek zordur; kol kısa olduğu için moment küçüktür.

3) Makara
Sabit makara kuvvetin yönünü değiştirir, kuvveti büyütmez (ideal).

Sınav stratejisi
Soruda “kazanç” kelimesini gördüğünde hemen “karşılığında kayıp ne?” diye düşün.