AYT Kimya ve Elektrik Konu Anlatımı ve Çözümlü

1. bölüm

sayfa_01 1.sayfa

Elektriksel Yük ve Atomun Yapısı - 1. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

1/20 • Elektriksel Yük ve Atomun Yapısı

Kavram → Yorum → Problem

1) Yük kavramı ve atom

Kimyada elektrik, atom düzeyinde yük taşınımı ile başlar. Atomda proton (+) çekirdekte, elektron (−) katmanlarda, nötron yüksüzdür.

KİLİT

Elektron kaybı → katyon, elektron kazanımı → anyon. Toplam yük proton–elektron farkına bağlıdır.

İyonlaşma: atomun elektron alıp vermesi.
Yük korunur; sadece aktarılır.
Elektron, bağ ve iletkenliğin merkezindedir.

2) Kısa gösterimler

Na → Na⁺ + e⁻
Cl + e⁻ → Cl⁻
Mg → Mg²⁺ + 2e⁻

DİKKAT

Redoks tepkimelerinde elektron (e⁻) yazımı, yük aktarımını açık gösterir.

2. bölüm

sayfa_02 2.sayfa

Kimyasal Bağlar ve Elektriğe Etkisi - 2. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

2/20 • Kimyasal Bağlar ve Elektriğe Etkisi

Kavram → Yorum → Problem

1) Metalik bağ ve iletkenlik

Metallerde değerlik elektronları daha serbesttir → iyi iletkenlik.

KİLİT

Elektronların hareketi, telde akımın fiziksel temelidir.

Sıcaklık artınca titreşim artar → iletkenlik genelde azalır.

2) İyonik bileşikler

Katıda iyonlar sabit → yalıtkan. Eriyik/sulu çözelti: iyonlar hareketli → iletken.

ÖRNEK

NaCl(katı) yalıtkan • NaCl(eritilmiş) iletken • NaCl(sulu) iletken

3) Kovalent maddeler

Çoğu yüksüz molekül → zayıf iletken. İyonlaşan asit/bazlar suda iletkenlik kazandırır.

3. bölüm

sayfa_03 3.sayfa

Elektronegatiflik, Polarite ve Yük Dağılımı - 3. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

3/20 • Elektronegatiflik, Polarite ve Yük Dağılımı

Kavram → Yorum → Problem

1) Polar bağ ve kısmi yük

EN farkı büyüdükçe bağ daha polardır; δ⁺/δ⁻ oluşur.

H–Cl: Cl δ⁻, H δ⁺
C–H: zayıf polar

KİLİT

Kısmi yük ≠ tam iyon yükü. İletkenlik için iyon gerekir.

2) Dipol moment ve çözünürlük

Geometri dipolü belirler. Polar–polar çözünürlük genelde yüksektir.

TYT

Benzer benzeri çözer.

4. bölüm

sayfa_04 4.sayfa

Elektrolitler ve İletkenlik - 4. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

4/20 • Elektrolitler ve İletkenlik

Kavram → Yorum → Problem

1) Elektrolit türleri

Kuvvetli elektrolit: tam iyonlaşır.
Zayıf elektrolit: kısmi iyonlaşır.
Elektrolit değil: iyon oluşturmaz.

KİLİT

İletkenlik, iyon sayısı ve hareketliliğe bağlıdır.

2) İyon sayısı ve iletkenlik

NaCl → 2 iyon
CaCl₂ → 3 iyon
AlCl₃ → 4 iyon

YORUM

Aynı derişimde iyon sayısı fazla olan genelde daha iletkendir.

5. bölüm

sayfa_05 5.sayfa

Redoks Temelleri - 5. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

5/20 • Redoks Temelleri

Kavram → Yorum → Problem

1) Tanımlar

Oksidasyon: e⁻ verme.
İndirgenme: e⁻ alma.
İndirgen: e⁻ veren.
Yükseltgen: e⁻ alan.

KİLİT

Veren oksitlenir, alan indirgenir.

2) Yarı tepkimeler

Zn → Zn²⁺ + 2e⁻
Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu

6. bölüm

sayfa_06 6.sayfa

Oksidasyon Basamağı - 6. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

6/20 • Oksidasyon Basamağı

Kavram → Yorum → Problem

1) Kurallar

Element hâlinde 0.
Tek atomlu iyonda iyon yükü.
H genelde +1 (hidritte −1).
O genelde −2 (peroksitte −1).
Toplam OB = toplam yük.

ÖRNEK

H₂SO₄'te S=+6

2) Redoks tespiti

OB değişimi varsa tepkime redoks olabilir; yarı tepkime ile kesinleştir.

7. bölüm

sayfa_07 7.sayfa

Redoks Denkleştirme: Asidik Ortam - 7. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

7/20 • Redoks Denkleştirme: Asidik Ortam

Kavram → Yorum → Problem

1) Adımlar

Yarı tepkimelere ayır.
Atomları dengele (O,H hariç).
O için H₂O ekle.
H için H⁺ ekle.
Yük için e⁻ ekle.
Elektronları eşitle ve topla.

DİKKAT

Kesirli katsayı oluşursa en son tüm denklemi uygun sayı ile çarpıp tam sayıya getir.

2) Sınav tipi ipucu

Permanganat ve dikromat gibi yükseltgenlerde asidik ortam senaryosu sık gelir.

8. bölüm

sayfa_08 8.sayfa

Redoks Denkleştirme: Bazik Ortam - 8. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

8/20 • Redoks Denkleştirme: Bazik Ortam

Kavram → Yorum → Problem

1) Ek adım

Asidik yöntemle denkleştir.
H⁺ kadar OH⁻ ekle.
H⁺ + OH⁻ → H₂O yap.
Suyu sadeleştir.

KİLİT

Sonuçta H⁺ kalmamalı.

2) Kontrol

Atom sayıları eşit mi?
Yük eşit mi?

9. bölüm

sayfa_09 9.sayfa

Galvanik Pil - 9. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

9/20 • Galvanik Pil

Kavram → Yorum → Problem

1) Temel özellik

Kendiliğinden redoks → elektrik üretir.

KİLİT

Anot: oksidasyon (−) • Katot: indirgenme (+). Elektronlar anottan katoda gider.

2) Daniell pili

Zn | Zn²⁺ || Cu²⁺ | Cu
Anot: Zn → Zn²⁺ + 2e⁻
Katot: Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu

10. bölüm

sayfa_10 10.sayfa

Standart Potansiyeller (E°) - 10. Sayfa

Lise • TYT • AYT

Kimya ve Elektrik

10/20 • Standart Potansiyeller (E°)

Kavram → Yorum → Problem

1) E° yorumu

E° değeri büyük olan yarı tepkime indirgenmeye daha yatkındır.

KİLİT

Tablolar genelde indirgenme potansiyeli verir.

2) E°_pil

E_{°} = E_{°} (katot) - E_{°} (anot)

DİKKAT

Yarı tepkime ters çevrilirse E° işaret değiştirir.

3) Kendiliğindenlik

E°_pil > 0 → kendiliğinden.