TYT Türkçe Anlatım Biçimleri 11. test çöz

Roman, okuru uzun soluklu bir kurmaca evrene taşıyan anlatı türüdür. Örneğin "Kuyucaklı Yusuf"ta bireyin toplumla çatışması olay örgüsü içinde izlenir; "Tutunamayanlar"da ise modern insanın yabancılaşması farklı anlatım katmanlarıyla verilir. Bu yönüyle roman, tek bir olay anlatmaktan çok bir yaşam kesitini bütün boyutlarıyla kurar.

Sabahın ilk ışıklarıyla sokak, ince bir sisin içinden belirdi; kaldırımlar ıslaktı, ağaçların yaprakları ağır ağır sallanıyordu. Birkaç dükkân kepenk açıyor, uzaklardan bir simitçinin sesi duyuluyordu. Şehir, sanki uykusundan yeni uyanmış gibiydi.

Bu kadar emek verip de karşılığını alamamak insanı yıpratır; peki, sürekli ertelenen bir umutla nereye kadar gidilebilir? Her gün aynı döngüye uyanıp aynı hayal kırıklığıyla uyumak, insanın içindeki direnci kemirir. O hâlde, insanın kendine karşı bu ihmali ne zaman bitecek?

Toplantıda herkes konuştu ama kimse asıl meseleyi söylemedi. Ben de sustum; çünkü söylenenlerin çoğu, gerçeği örten birer perdeydi. Çıkışta anladım ki bu suskunluk, yalnızca benim değil, hepimizin ortak dili olmuştu.

Bazıları, hızlı okumanın metni yüzeysel kavratacağını söyler; oysa hız, amaç değil araçtır. Okur, doğru teknikle hem hızlanır hem de ana düşünceyi daha net yakalar. Asıl sorun, hız değil, okuma stratejisinin bilinmemesidir.

Kütüphanenin loş köşesinde, tozlu rafların arasında yürürken eski kâğıdın kokusu insanın içine işler. Her kitap, kapağını araladığınız anda başka bir zamana açılan kapı gibidir. Sessizlik, sanki cümlelerin nefes alışını duyurur.

Edebî metinlerde imge, anlamı zenginleştiren bir unsurdur. İmge sayesinde soyut duygu ve düşünceler somut çağrışımlarla aktarılır. Bu nedenle imge, okurun metinle kurduğu bağı güçlendirir.

Dün akşam eve geç döndüm; çünkü iş yerinde beklenmedik bir sorun çıktı. Sorunu çözene kadar kimse çıkamadı. Eve vardığımda herkes uyumuştu.

Kapıyı itip içeri girdim; koridor dar ve karanlıktı. Duvarlarda kabarmış boyalar, tavanda titrek bir ampul vardı; her adımımda tahta döşeme inliyordu. Merdivenlere yönelirken içeriden, sanki birinin fısıltısı gibi kesik kesik sesler geldi.

İletişim, en genel anlamıyla duygu ve düşüncelerin aktarılmasıdır. İletişimin sağlıklı olabilmesi için kaynak ile alıcı arasında ortak bir kod sistemi bulunmalıdır. Aksi hâlde mesaj, hedefe eksik ya da yanlış ulaşır.

İnsan, yalnızca başkalarını değil, kendini de dinlemeyi öğrenmelidir. Çünkü iç sesini bastıran kişi, kararlarını rastlantılara teslim eder. Bu yüzden kendini dinlemek, bir tür zihinsel disiplindir.

Şiir, her çağda farklı biçimlere bürünse de insanın varoluş sorularını taşıyan bir alandır. Şair, dilin imkânlarını zorlayarak yeni anlam katmanları kurar. Böylece şiir, sıradan söyleyişi aşar.

Rüzgâr, sokağın köşesinde bir an durup sonra aceleyle koştu; pencerelerin perdesini aralayıp içeriye bakmak ister gibiydi. Ağaçlar, onun geçişinde ürpererek dallarını birbirine sürttü. Bulutlar da sanki bu telaşa eşlik edercesine gökyüzünde hızlı hızlı yer değiştirdi.

Rüzgârın hızının artmasıyla hissedilen sıcaklık düşer. Bu nedenle meteoroloji raporlarında rüzgârın yönü ve hızı özellikle belirtilir. Böylece vatandaşlar, dışarı çıkarken gerekli önlemleri alabilir.

Rüzgâr çıktığında pencereleri kapattık, ardından bahçeye indik. Çatının bir köşesi kalkmıştı; komşuyla birlikte merdiveni dayayıp çivileri sağlamlaştırdık. İş bitince içeri girip çay koyduk.

Rüzgârı hafife almamak gerekir; çünkü küçük görünen bir esinti, zamanla büyük zararlara yol açabilir. Bu yüzden herkes, gerekli tedbiri önceden almalıdır. Aksi hâlde pişmanlık fayda etmez.

Deneme, okurla sohbet eder gibi ilerler; yazarın kişisel izlenimleri metnin merkezindedir. Makalede ise amaç, bir düşünceyi kanıtlarla temellendirip nesnel bir sonuca ulaştırmaktır. Bu yüzden deneme daha serbest, makale daha sistemli bir yapı gösterir.

Deneme yazarı, bir konuyu dilediği gibi ele alır; kimi zaman bir anısından yola çıkar, kimi zaman bir kitaptan. Okur, bu metinlerde yazarın iç dünyasına yaklaşır. Deneme, samimi bir anlatım taşır.

Makaleler, toplumun her kesimini ilgilendiren konuları işler. Bu metinlerde dil, açık ve anlaşılır olmalıdır. Yazar, düşüncesini desteklemek için çeşitli kaynaklara başvurur.

Bir gün gazeteyi açtım, köşe yazısında denemeyle makaleyi karıştıran bir yazı gördüm. Okudukça şaşırdım; çünkü örnekler birbirine girmişti. Notlar alıp ertesi gün arkadaşlarımla konuştum.

Yeni açılan sergideki tablolar, renklerin uyumuyla izleyiciyi içine çekiyor; özellikle ışık-gölge dengesi, sanatçının doğayı nasıl algıladığını sezdiriyor.

Bir metnin değerini yalnızca okur sayısıyla ölçmek, edebiyatı tüketim nesnesine indirger; oysa kalıcılık, zamanın eleğinden geçebilen anlam derinliğiyle belirlenir.

Önce kaynakları taradık, ardından verileri sınıflandırdık; son aşamada da bulguları tablolaştırarak sonuç bölümünde yorumladık.

Sabah erken saatte yola çıktık; sis dağılınca vadinin kıvrımları ortaya çıktı, kuş sesleriyle birlikte yürüyüş daha da keyifli hâle geldi.

Kent, akşamüstü turuncuya çalan bir ışıkla yıkanırken dar sokaklar, eski taşların arasından yükselen serinliği saklıyordu.

Bir kavramı öğrenmenin en etkili yolu, onu benzerlerinden ayıran özellikleri belirlemek ve bu özellikleri örneklerle somutlaştırmaktır.

Düşünmeyen insanın ilerlemesi mümkün değildir; çünkü ilerleme, sorgulamanın ve itirazın doğal sonucudur.

Kapıyı araladım, içeriden gelen koku çocukluğumu hatırlattı; bir an durup masanın üzerindeki deftere uzandım.