1. bölüm

Kimyanın Temel Kanunlarına Giriş 1.sayfa

Kimyanın Temel Kanunlarına Giriş - 1. Sayfa

Kimyanın Temel Kanunlarına Giriş

Lise • TYT • AYT | Sayfa 1/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Konunun haritası

“Kimyanın temel kanunları” maddelerin birleşme ve dönüşüm süreçlerinde kütle ve oran gibi niceliklerin nasıl davrandığını açıklar. “Kimyasal hesaplamalar” ise bu davranışları kullanarak bilinmeyeni bulma işidir.

Kanunlar: kütlenin korunumu, sabit oranlar, katlı oranlar, birleşen hacimler
Temel dönüşümler: kütle ⇄ mol ⇄ tanecik ⇄ (gaz ise) hacim
Stokiyometri: denkleştirilmiş denklem üzerinden miktar ilişkisi

2) Temel büyüklükler

m (kütle)

g, kg

n (mol)

mol

M (mol kütlesi)

g/mol

N (tanecik sayısı)

adet

N_A (Avogadro)

6,02×10²³ mol⁻¹

n = m / M N = n \times N_{A}

MathML kesir etiketi mfrac ancak pay ve payda tam olarak biliniyorsa uygundur. Bu içerikte bölme işlemleri genellikle “/” operatörüyle gösterilir.

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

2. bölüm

Kütlenin Korunumu Kanunu 2.sayfa

Kütlenin Korunumu Kanunu - 2. Sayfa

Kütlenin Korunumu Kanunu

Lise • TYT • AYT | Sayfa 2/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Kütlenin Korunumu Kanunu

Kapalı bir sistemde gerçekleşen kimyasal tepkimede toplam kütle değişmez. Girenlerin kütlesi ürünlerin kütlesine eşittir.

m (girenler) = m (ürünler)

“Kapalı sistem” şartı önemlidir. Gaz çıkışı varsa ölçülen kütle değişebilir; kaçan gaz da hesaba katılırsa kütle yine korunur.

2) Tipik soru

Örnek: Kapalı kapta 10 g A ile 14 g B tepkimeye giriyor. Ürünlerden C 18 g ise D kaç gramdır?

Toplam giren = 10 + 14 = 24 g

C + D = 24 → D = 24 − 18 = 6 g

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

3. bölüm

Sabit Oranlar Kanunu 3.sayfa

Sabit Oranlar Kanunu - 3. Sayfa

Sabit Oranlar Kanunu

Lise • TYT • AYT | Sayfa 3/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Sabit Oranlar Kanunu (Proust)

Bir bileşiği oluşturan elementler kütlece sabit oranlarda birleşir. Aynı bileşik farklı yöntemlerle elde edilse bile oran değişmez.

Yöntem: Önce bilinen bir örnekten elementlerin kütle oranını bul, sonra aynı oranı yeni durumda uygula.

2) Oran kurma

Örnek: 12 g A ile 16 g B birleşip AB bileşiğini oluşturuyor. 20 g A ile tamamen birleşen B kaç gramdır?

A : B = 12 : 16 = 3 : 4

20 g A için B = 20 × (4/3) ≈ 26,67 g

Oranı kurarken “element kütleleri” ile “bileşik kütlesi” karıştırılmamalı. Sabit oran kanunu bileşiğin saf olduğunu varsayar.

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

4. bölüm

Katlı Oranlar Kanunu 4.sayfa

Katlı Oranlar Kanunu - 4. Sayfa

Katlı Oranlar Kanunu

Lise • TYT • AYT | Sayfa 4/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Katlı Oranlar Kanunu (Dalton)

Aynı iki element birden fazla bileşik oluşturabiliyorsa, bir elementin sabit kütlesi ile birleşen diğer elementin kütleleri küçük tam sayılar oranındadır.

2) Uygulama adımı

Örnek:

1. bileşik: 10 g A + 8 g B
2. bileşik: 10 g A + 16 g B

A sabit → B oranı 8 : 16 = 1 : 2

Katlı oran, taneciklerin “sayılabilir” olduğu fikrini destekler: farklı bileşikler farklı atom sayılarıyla oluşur.

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

5. bölüm

Birleşen Hacimler Kanunu 5.sayfa

Birleşen Hacimler Kanunu - 5. Sayfa

Birleşen Hacimler Kanunu

Lise • TYT • AYT | Sayfa 5/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Birleşen Hacimler Kanunu (Gay-Lussac)

Aynı sıcaklık ve basınçta tepkimeye giren gazların ve oluşan gazların hacimleri küçük tam sayılar oranındadır.

Örnek: 2 L H₂ + 1 L O₂ → 2 L H₂O(g)

Hacim oranları: 2 : 1 : 2

V \propto n (T, P sabit)

2) Dikkat edilmesi gerekenler

Yalnızca gaz fazı hacimleri için doğrudan yorumlanır.
Koşullar (T, P) aynı değilse hacim oranı bozulabilir.

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

6. bölüm

Mol Kavramı ve Avogadro 6.sayfa

Mol Kavramı ve Avogadro - 6. Sayfa

Mol Kavramı ve Avogadro

Lise • TYT • AYT | Sayfa 6/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Avogadro Hipotezi

Aynı sıcaklık ve basınçta eşit hacimdeki gazlar, eşit sayıda tanecik içerir.

V \propto N (T, P sabit)

2) Mol ve Avogadro sayısı

1 mol, 6,02×10²³ tane tanecik içerir.

1 mol = 6, 02 \times 10^{23} tanecik

3) Temel dönüşüm bağıntıları

Kütle → mol

n = m / M

Mol → tanecik

N = n \times N_{A}

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

7. bölüm

Mol Kütlesi ve Yüzde Bileşim 7.sayfa

Mol Kütlesi ve Yüzde Bileşim - 7. Sayfa

Mol Kütlesi ve Yüzde Bileşim

Lise • TYT • AYT | Sayfa 7/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Mol kütlesi (M)

Mol kütlesi, formüldeki atomların atom kütleleri toplamıdır (g/mol).

Örnek: CO₂ için M = 12 + 2×16 = 44 g/mol

2) Kütle–mol–tanecik zinciri

Bir soruda hangi nicelik verilirse verilsin hedef, önce mole gitmek; sonra istenene dönmektir.

Zincir: kütle (g) ⇄ mol ⇄ tanecik

n = m / M n = N / N_{A}

3) Yüzde bileşim (kütlece %)

Örnek: H₂O’da O yüzdesi yaklaşık kaçtır?

O kütlesi = 16 g, bileşik M = 18 g/mol → %O ≈ (16/18)×100 ≈ 88,9

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

8. bölüm

Ampirik Formül ve Moleküler Formül 8.sayfa

Ampirik Formül ve Moleküler Formül - 8. Sayfa

Ampirik Formül ve Moleküler Formül

Lise • TYT • AYT | Sayfa 8/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Basit (ampirik) formül

Bir bileşikte elementlerin en küçük tam sayılı mol oranı ampirik formülü verir. Yüzde bileşimden veya kütlelerden hareketle bulunabilir.

2) Adım adım yöntem

% veya kütleyi “gibi düşün” (ör. %40 C → 40 g C).
Her elementi mole çevir (n = m/M).
Molleri en küçüğe böl, oranı sadeleştir.
Tam sayı değilse uygun katsayıyla çarp.

Örnek: %40 C, %6,7 H, %53,3 O içeren bileşiğin ampirik formülü?

40 g C → 40/12 ≈ 3,33 mol

6,7 g H → 6,7/1 = 6,7 mol

53,3 g O → 53,3/16 ≈ 3,33 mol

En küçüğe böl: C 1, H 2, O 1 → CH₂O

3) Moleküler formül bağlantısı

Moleküler formül, ampirik formülün bir tam katıdır. Bileşiğin mol kütlesi verilirse kat sayısı bulunabilir.

Kat sayısı = (gerçek mol kütlesi) / (ampirik formül mol kütlesi). Sonuç tam sayı çıkmalıdır.

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

9. bölüm

Denkleştirme ve Katsayı Yorumu 9.sayfa

Denkleştirme ve Katsayı Yorumu - 9. Sayfa

Denkleştirme ve Katsayı Yorumu

Lise • TYT • AYT | Sayfa 9/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Denkleştirme: hızlı stratejiler

Önce “tek geçen” elementleri denkleştir (sadece bir bileşikte görünenler).
Poliatomik iyon değişmeden kalıyorsa (SO₄, NO₃ gibi) grup halinde denkleştir.
En sona H ve O bırakmak çoğu zaman pratik olur.

2) Katsayıların anlamı

Denklem katsayıları; mol oranını verir. Gazlarda aynı koşullarda hacim oranı olarak da yorumlanabilir.

Örnek: N₂ + 3H₂ → 2NH₃

N₂ : H₂ : NH₃ = 1 : 3 : 2 (mol oranı)
Hepsi gaz ise aynı koşulda hacim oranı da 1 : 3 : 2

3) Küçük kontrol listesi

Atom sayısı

Her iki tarafta eşit mi?

Katsayı sade mi?

Oran en küçük tam sayılar mı?

Faz bilgisi

Gaz/sıvı/katı yorumu doğru mu?

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

10. bölüm

Sınırlayıcı Madde 10.sayfa

Sınırlayıcı Madde - 10. Sayfa

Sınırlayıcı Madde

Lise • TYT • AYT | Sayfa 10/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Sınırlayıcı (limitleyici) madde nedir?

Tepkimede ilk tükenen giren madde sınırlayıcıdır. Ürün miktarını sınırlayıcı madde belirler; diğer giren artan kalır.

2) Bulma yöntemi (en güvenli yol)

Denklemi denkleştir.
Her gireni mole çevir.
Her giren için “oluşabilecek ürün molü” hesapla.
Ürünü daha az veren giren sınırlayıcıdır.

3) Hızlı örnek

Tepkime: 2H₂ + O₂ → 2H₂O

Verilen: 5 mol H₂ ve 2 mol O₂

O₂ 2 mol ise maksimum H₂ ihtiyacı 4 mol’dür. H₂ 5 mol olduğuna göre O₂ sınırlayıcıdır, H₂ artar.

“Karşılaştırma” yaparken katsayıları mutlaka dikkate al: 1 mol O₂ için 2 mol H₂ gerekir.

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.

Kimyanın Temel Kanunları ve Kimyasal Hesaplamalar Konu Anlatımı