Numicorn logosuNumicornÖğren, paylaş, ilerle
TYTTYT KimyaSoru çözümleriTest çöz

Kimyanın Temel Kanunları ve Kimyasal Hesaplamalar Konu Anlatımı

TYT Kimya temel kanunlar, mol kavramı, kimyasal denklemler, yüzde verim ve kimyasal hesaplamalar için çözümlü soruları incele.

1. bölüm

Teorik Verim ve Yüzde Verim 11.sayfa

Teorik Verim ve Yüzde Verim - 11. Sayfa

Teorik Verim ve Yüzde Verim

Lise • TYT • AYT | Sayfa 11/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Teorik verim (kuramsal ürün)

Sınırlayıcı madde tamamen tepkimeye girdiğinde oluşması beklenen maksimum ürün miktarı teorik verimdir.

2) Yüzde verim

Deneyde elde edilen ürün miktarı (gerçek verim) teorik verimden genellikle küçüktür.

Formül: % verim = (gerçek verim / teorik verim) × 100

Deneyde yan tepkimeler, ürün kaybı, saflık sorunları gibi nedenlerle gerçek verim düşebilir.

3) Artan madde

Sınırlayıcı madde belirlendikten sonra, diğer giren için harcanan miktar hesaplanır ve başlangıçtan çıkarılarak artan bulunur.

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
2. bölüm

Molarite ve Çözelti Hazırlama 12.sayfa

Molarite ve Çözelti Hazırlama - 12. Sayfa

Molarite ve Çözelti Hazırlama

Lise • TYT • AYT | Sayfa 12/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Derişim: molarite (M)

Molarite, çözeltinin 1 litresindeki çözünen mol sayısıdır.

M=n/V (L)
Hacim mutlaka litre cinsinden alınmalıdır. mL verildiyse L’ye çevir.

2) Çözelti hazırlama mantığı

İstenen molarite ve hacim verilirse gereken çözünen molü bulunur, sonra kütleye çevrilir.

Adım: n = M × V, ardından m = n × (mol kütlesi)

3) Kısa örnek

0,50 M NaCl çözeltisinden 250 mL hazırlanacak. NaCl mol kütlesi 58,5 g/mol.

V = 0,250 L → n = 0,50 × 0,250 = 0,125 mol

m = 0,125 × 58,5 ≈ 7,31 g

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
3. bölüm

Seyreltme Hesapları 13.sayfa

Seyreltme Hesapları - 13. Sayfa

Seyreltme Hesapları

Lise • TYT • AYT | Sayfa 13/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Seyreltme (dilüsyon) mantığı

Seyreltmede çözünen madde miktarı (mol) değişmez; sadece hacim artar ve derişim düşer.

M(1)×V(1)=M(2)×V(2)
Not: Alt indisleri metin içinde M₁V₁ = M₂V₂ olarak takip etmek daha pratiktir. MathML’de alt indis gösterimi cihazdan cihaza değişebileceği için formülü metin olarak da aklında tut.

2) Örnek

2,0 M HCl çözeltisinden 100 mL alınıp hacim 500 mL’ye tamamlanıyor. Son derişim?

M₁V₁ = M₂V₂ → 2,0 × 100 = M₂ × 500 → M₂ = 0,40 M

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
4. bölüm

Yüzde Derişim, ppm ve ppb 14.sayfa

Yüzde Derişim, ppm ve ppb - 14. Sayfa

Yüzde Derişim, ppm ve ppb

Lise • TYT • AYT | Sayfa 14/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Kütlece yüzde derişim (% m/m)

Çözünenin kütlesinin, çözeltinin toplam kütlesine oranı yüzde olarak verilir.

% m/m = (çözünen kütlesi / çözelti kütlesi) × 100

2) Hacimce yüzde (% v/v) ve kütle/hacim (% m/v)

% v/v
(çözünen hacmi / çözelti hacmi) × 100
% m/v
(çözünen g / çözelti mL) × 100
Soruda hangi yüzde türü istendiğini mutlaka oku: m/m, v/v, m/v birbirine karıştırılırsa sonuç hatalı çıkar.

3) Çok küçük derişimler: ppm–ppb

Seyreltik çözeltilerde ppm (106’da bir) ve ppb (109’da bir) kullanılır.

Su gibi yoğunluğu 1 g/mL’ye yakın çözücülerde 1 ppm yaklaşık 1 mg/L olarak düşünülebilir (soru bağlamına göre).
Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
5. bölüm

İdeal Gaz Denklemi 15.sayfa

İdeal Gaz Denklemi - 15. Sayfa

İdeal Gaz Denklemi

Lise • TYT • AYT | Sayfa 15/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) İdeal gaz denklemi

Gazların basınç–hacim–sıcaklık–mol ilişkisini bir arada veren temel bağıntı:

P×V=n×R×T
T sıcaklığı hesaplarda Kelvin olmalıdır: K = °C + 273.

2) Birim uyumu

P
atm veya kPa (R’ye göre)
V
L
n
mol
T
K
R sabiti farklı birim sistemlerinde farklı sayısal değer alır. Soruda R verilmişse onu kullan; verilmemişse kullanılan birimlere en uygun R seçilir.
Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
6. bölüm

Gazlarla Stokiyometri 16.sayfa

Gazlarla Stokiyometri - 16. Sayfa

Gazlarla Stokiyometri

Lise • TYT • AYT | Sayfa 16/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Gaz stokiyometrisi

Gazların mol sayısı bulunursa, tepkime denklemindeki katsayı oranıyla diğer gazların molü bulunabilir. Ardından istenen koşulda hacim veya basınç hesaplanabilir.

2) Tipik akış

  1. Verilen gaz için PV = nRT’den n bul.
  2. Denklem katsayı oranıyla hedef gazın n’sine geç.
  3. İstenene göre PV = nRT ile V veya P’yi bul.

3) Sık hata

Aynı soruda hem “mol oranı” hem “hacim oranı” kullanılabilir; fakat koşullar değişiyorsa hacim oranı doğrudan katsayıya eşit kabul edilmez.
Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
7. bölüm

Yanma Tepkimeleriyle Hesap 17.sayfa

Yanma Tepkimeleriyle Hesap - 17. Sayfa

Yanma Tepkimeleriyle Hesap

Lise • TYT • AYT | Sayfa 17/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Yanma tepkimeleri ve hesap mantığı

Hidrokarbonların tam yanmasında ürünler genellikle CO₂ ve H₂O’dur. Denkleştirme doğru yapılırsa mol/kütle hesapları rutinleşir.

2) Tam yanma için hızlı denkleştirme fikri

  • Önce C sayısına göre CO₂ katsayısını yaz.
  • H sayısına göre H₂O katsayısını yaz.
  • En son O atomlarını sayıp O₂ katsayısını ayarla.

3) Örnek yorum

C₃H₈’in tam yanmasında CO₂ molü, C atomu sayısıyla bağlantılıdır: 1 mol C₃H₈ → 3 mol CO₂ (denklem denkleştirilince görülür).

Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
8. bölüm

Saflık ve Karışım Hesapları 18.sayfa

Saflık ve Karışım Hesapları - 18. Sayfa

Saflık ve Karışım Hesapları

Lise • TYT • AYT | Sayfa 18/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Saflık (yüzde saflık) kavramı

Bir örnek %100 saf olmayabilir; içerdiği hedef maddenin oranı “% saflık” olarak verilir. Hesaplarda tepkimeye giren kısım sadece saf madde miktarıdır.

Kural: saf madde kütlesi = (toplam kütle) × (saflık/100)

2) Örnek

%80 saf 50 g CaCO₃ ısıtılıyor. Tepkimeye giren CaCO₃ kütlesi?

Saf CaCO₃ = 50 × 0,80 = 40 g

3) Karışım sorularında ipucu

Karışımda birden fazla bileşen varsa, her bileşeni ayrı “miktar hesabı” ile takip et; sonra gerekiyorsa toplamı oluştur.
Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
9. bölüm

Sınırlayıcı ve Verim Birleşik 19.sayfa

Sınırlayıcı ve Verim Birleşik - 19. Sayfa

Sınırlayıcı ve Verim Birleşik

Lise • TYT • AYT | Sayfa 19/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Sınırlayıcı + yüzde verim birlikte

AYT düzeyinde sık gelen soru tipi: önce sınırlayıcıyı bulursun, sonra teorik ürünü hesaplar, en sonda yüzde verimle gerçek ürünü yorumlarsın.

2) Birleşik kontrol şeması

  1. Mol hesapları ile sınırlayıcıyı belirle.
  2. Sınırlayıcıdan teorik ürün miktarını bul.
  3. Gerçek ürün veriliyorsa % verimi bul; % verim veriliyorsa gerçek ürünü bul.
  4. Artan madde isteniyorsa, harcananı çıkar.

3) Düşünme tuzağı

“% verim düşükse sınırlayıcı değişir” gibi bir yorum yanlıştır. Sınırlayıcı, verilen başlangıç miktarları ve denklem oranıyla belirlenir; % verim daha sonra ürünün ne kadarının elde edildiğini anlatır.
Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.
10. bölüm

Karma Strateji ve Özet 20.sayfa

Karma Strateji ve Özet - 20. Sayfa

Karma Strateji ve Özet

Lise • TYT • AYT | Sayfa 20/20

Temel → İleri Kanunlar Hesaplamalar

1) Zor seviye soru yaklaşımı

Zor sorular genellikle tek bir formül değil, birkaç fikri aynı anda kullanmanı ister: saflık + sınırlayıcı + derişim + gaz koşulu gibi.

  • Önce verilenleri tablo gibi düzenle: kim, ne kadar, hangi birimde?
  • Gereksiz bilgiyi ayıkla (faz bilgisi, koşullar).
  • Her zaman “mol köprüsüne” git: çoğu problem mol üzerinden çözülür.
  • Sonuçta birim kontrolü yap: g mi, mol mü, L mi?

2) Hızlı hatırlatmalar

Kütle–mol
n = m / M
Mol–tanecik
N = n × NA
Molarite
M = n / V (L)
İdeal gaz
PV = nRT (T: K)
% verim
% = (gerçek/teorik)×100
PV=nRT  n=m/M

3) Mini kontrol: “Bu soruda ne var?”

  • Denklem var mı? → önce denkleştir.
  • Gaz var mı? → koşulları ve birimleri kontrol et.
  • Çözelti var mı? → litreye çevir, M = n/V.
  • Saflık/verim var mı? → en sona bırak, teorik üzerinden git.
Bu sayfadaki kazanımlar, sonraki sayfalardaki hesaplama türleriyle doğrudan bağlantılıdır.