1. bölüm

Dil Bilgisine Giriş 1.sayfa

Dil Bilgisine Giriş - 1. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Dil Bilgisine Giriş

Ses–biçim–sözdizim basamaklarıyla Türkçeyi sistemli okuma.

Sayfa 1/20

Dil ve Dil Bilgisi Nedir?

Dil, düşüncenin ve iletişimin ortak kodudur. Dil bilgisi ise bu kodun; sesleri, kelime yapısını ve cümle kuruluşunu kurallarla açıklayan alanıdır. Sınavlarda amaç “kural ezberlemek” değil; metin içinde kuralın sonucunu hızlı fark etmektir.

Katmanlar (Basitten Zora)

Ses bilgisiŞekil bilgisi (ekler)Sözcük türleriFiil bilgisiCümle bilgisiAnlatım bozukluğu

Kural sırası çoğu zaman şu zinciri takip eder: Ses → Ek → Tür → Fiil → Cümle.

TYT–AYT’de Dil Bilgisi Nasıl Gelir?

TYT’de daha çok yazım–noktalama, sözcükte yapı, fiilimsiler, cümle ögeleri.
AYT’de fiilde çatı, cümle türleri, anlatım bozuklukları ve ayrıntı soruları artar.

Çalışma Mantığı: Kural → Örnek → Uygulama

Her kuralı üç adımda oturt:

Kural cümlesini 1 satırda özetle.
Karşı örnek üret: “Neden olmuyor?”
Metin içinde işaretle: ek, kök, görev, vurgu.

Mini Hedef

Bu ünitede her sayfada 6–10 kritik kavramı örneklerle göreceksin. Son sayfada karma çözüm stratejisi var.

Temel Terimler

Kök: Anlamı taşıyan en küçük birim.
Ek: Kelimeye görev/anlam katan biçim birimi (yapım–çekim).
Görev: Kelimenin cümlede üstlendiği rol (özne, nesne, zarf…)
Yüklem: Cümlenin yargısını taşıyan unsur.

2. bölüm

Ses Bilgisi Temelleri 2.sayfa

Ses Bilgisi Temelleri - 2. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Ses Bilgisi Temelleri

Ünlü–ünsüz yapısı, uyumlar ve ses olayları: yazım ve eklemeyi doğrudan etkiler.

Sayfa 2/20

Ses, Harf, Hece

Ses konuşma birimidir; harf sesin yazıdaki işaretidir. Türkçede hece genelde ünlü içerir.

Ünlüler

a, e, ı, i, o, ö, u, ü

Ünlüler kalın–ince, düz–yuvarlak, geniş–dar diye sınıflanır.

Ünlü Uyumları

Büyük ünlü uyumu: Kalın ünlüden sonra kalın, ince ünlüden sonra ince gelir. (kapı → kapılar / ev → evler)
Küçük ünlü uyumu: Düz–yuvarlak uyumu; yuvarlaktan sonra dar–yuvarlak ya da düz–geniş beklenir. (kulüp, çocuk…)

Not

Yabancı kökenli kelimeler uyuma girmeyebilir; ekler Türkçenin uyumuna göre gelir: “telefonu”, “kalemi”.

Ünsüz Olayları (Sık Sorulur)

Ünsüz Yumuşaması (p-ç-t-k → b-c-d-ğ)

Kitap → kitabı, ağaç → ağacı. Tek heceli bazı kelimeler yumuşamaz; soruda verilen örnekleri bağlamla yorumla.

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)

fıstıkçı şahap (f,s,t,k,ç,ş,h,p) ile biten kelimeler -d/-c ile başlayan ekleri sertleştirir: “kitapta”, “ağaççı”.

Ünsüz Düşmesi

Burun → burnu, ağız → ağzı; “-cik” ile: küçücük → küçücüğüm (türe göre değişir).

Ünsüz Türemesi

His → hissi, ret → reddetmek gibi bazı birleşmelerde olur.

3. bölüm

Yazım Kuralları 3.sayfa

Yazım Kuralları - 3. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Yazım Kuralları

TYT’nin en verimli puan alanı: birkaç kural, çok soru.

Sayfa 3/20

Büyük Harf Kullanımı

Özel adlar büyük harfle başlar: Ankara, Türkçe.
Kurum–kuruluş adları: Millî Eğitim Bakanlığı.
Eser adları: Çalıkuşu (yazım sorularında sık).

Sık Tuzak

Özel adlara gelen ekler kesmeyle ayrılır: “Ankara’ya”, “Ahmet’in”. Soruda verilen biçimi dikkatle oku.

-de/-da, -ki, -mi Yazımı

-de/-da (Bağlaç) Ayrı

“Ben de geliyorum.” Yer–yön eki olan -de/-da bitişik: “evde, okulda”. Ayırma testi: “dahi” ile değişebiliyorsa ayrı yazılır.

-ki (Bağlaç) Ayrı

“Biliyorum ki…” Sıfat yapan -ki bitişik: “dünkü, bugünkü”. Zamir olan -ki genelde bitişik: “benimki”.

-mi (Soru edatı) Ayrı

“Geldin mi?” Her zaman ayrı; ek alırsa bitişik eklenir: “miymiş, miydi”.

Birleşik Kelimeler

Birleşikler anlam kaymasına göre bitişik veya ayrı yazılabilir. Sınav mantığı: kalıplaşmışlık ve yeni anlam.

Örnek Kalıplar

Bitişik: “başkent”, “gözyaşı”, “hanımeli”, “gecekondu”
Ayrı: “yaş pasta”, “büyük şehir”, “kırmızı biber”

4. bölüm

Noktalama İşaretleri 4.sayfa

Noktalama İşaretleri - 4. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Noktalama İşaretleri

İşaret = anlam. Cümleyi doğru yorumlatır.

Sayfa 4/20

Nokta, Virgül, Noktalı Virgül

Nokta (.)

Biten yargı ve kısaltmalar: “Dr.” “vb.”

Virgül (,)

Eş görevli ögeleri ayırır; ara sözleri belirtir; uzun özneden sonra gelebilir.

Noktalı virgül (;)

Virgülle ayrılmış grupları birbirinden ayırır: “Türkçe, Matematik; Fen, Sosyal”.

İki Nokta, Üç Nokta, Tırnak

İki nokta: açıklama/örnek: “Şunu unutma: Kural metinde yaşar.”
Üç nokta: tamamlanmamışlık, alıntı kesme.
Tırnak: doğrudan alıntı ve bazı özel kullanımlar.

Sık Soru Tipi

Konuşma çizgisi (—) ile tırnak karışabilir. Konuşma çizgisi satır başında diyalog için kullanılır.

Parantez, Kısa Çizgi, Eğik Çizgi

Parantez ( )

Ek bilgi, açıklama: “Dilin kuralları (ses, ek, cümle) birbirini tamamlar.”

Kısa çizgi (-)

Satır sonu hece bölme; aralık: “1914-1918”.

Eğik çizgi (/)

Tarih: “14/02/2026”; seçenek/ayrım bildirme.

5. bölüm

Sözcükte Yapı 5.sayfa

Sözcükte Yapı - 5. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Sözcükte Yapı

Kök–ek analizi: tür ve görev sorularının altyapısı.

Sayfa 5/20

Kök ve Gövde

Kök kelimenin anlam çekirdeğidir. Gövde köke yapım eki gelmiş hâlidir.

Örnek

yaz- → yazı → yazıcı → yazıcılar

Yapım Eki – Çekim Eki

Yapım eki

Yeni kelime türü/anlam türetir: “göz” → “gözlük”, “bil” → “bilgi”.

Çekim eki

Kelimeyi cümleye bağlar; yeni kelime yapmaz: “ev-ler”, “gel-di”, “güzel-ce”.

Yapılarına Göre Sözcükler

Basit: yapım eki almamış (ev, gel).
Türemiş: yapım eki almış (ev-ci, gel-iş).
Birleşik: iki kelimenin kalıplaşması (başkent, gecekondu).

Sınav Notu

Bir kelime çekim eki almış olsa bile “basit” kalabilir. Ölçüt: yapım eki var mı?

6. bölüm

İsimler ve İsim Tamlamaları 6.sayfa

İsimler ve İsim Tamlamaları - 6. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

İsimler ve İsim Tamlamaları

İsim = varlık/kavram adı. Tamlamalar cümle anlamını kurar.

Sayfa 6/20

İsim Türleri

ÖzelCinsSomutSoyutTopluluk

Somut: masa, su
Soyut: sevgi, düşünce
Topluluk: ordu, sürü

İsim Tamlamaları

Belirtili isim tamlaması

Tamlayan + -in/-ın … + tamlanan + -(s)i: “evin kapısı”, “çocuğun oyuncağı”.

Belirtisiz isim tamlaması

Tamlayan ek almaz; tamlanan -(s)i alır: “okul kapısı”, “yaz tatili”.

Takısız isim tamlaması

Ek yok ama anlam ilişkisi var: “taş duvar”, “altın bilezik”.

İsim Çekim Ekleri

Çoğul: -lar/-ler
Hâl ekleri: -i, -e, -de, -den, -in
İyelik: -im, -in, -i, -imiz…

İpucu

Hâl ekleriyle zamirler karışabilir: “onu” (zamir) gibi. Bağlamı kontrol et.

7. bölüm

Sıfatlar ve Zamirler 7.sayfa

Sıfatlar ve Zamirler - 7. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Sıfatlar ve Zamirler

Niteleme–belirtme sıfatları ve adın yerini tutan zamirler.

Sayfa 7/20

Sıfat (Ön Ad) Mantığı

Sıfat, bir ismi niteleyen veya belirten sözcüktür. Ana test: “Hangi? Kaç? Ne kadar? Nasıl?” sorularına cevap veriyor mu?

Türler

Niteleme: güzel gün, kırmızı elma
Belirtme: bu ev, bazı insanlar, üç kitap, tüm sınıf
Sayı sıfatı: asıl, sıra, kesir, üleştirme (iki, ikinci, yarım, üçer)

Zamir (Adıl) Mantığı

Zamir, ismin yerini tutar. En kritik nokta: zamir olan kelime tamlayan/tamlanan görevine de girebilir.

Kişi zamiri

ben, sen, o, biz, siz, onlar

İşaret zamiri

bu, şu, o (isim yerine): “Bu pahalı.”

Belgisiz zamir

bazısı, herkes, kimse, birkaçı…

Soru zamiri

kim, ne, hangisi…

Sıfat mı Zamir mi?

Ayırma Kuralı

Aynı kelime isimden önce gelip ismi niteliyorsa sıfat; ismin yerine kullanılıyorsa zamir. “Bu kitap güzel.” (sıfat) / “Bu güzel.” (zamir)

8. bölüm

Zarf, Edat, Bağlaç, Ünlem 8.sayfa

Zarf, Edat, Bağlaç, Ünlem - 8. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Zarf, Edat, Bağlaç, Ünlem

Sözcük türleri: cümle anlamını ince ayar yapar.

Sayfa 8/20

Zarf (Belirteç)

Zarf, fiili/sıfatı/zarfi etkiler. Sorular: “Nasıl? Ne zaman? Ne kadar? Nereye?”

Durum zarfı

hızlı koştu, güzel konuştu

Zaman zarfı

bugün geldi, az önce aradı

Yer-yön zarfı

içeri girdi, geri döndü

Miktar zarfı

çok sevdi, biraz bekle

Edat (İlgeç) ve Bağlaç

Edat

Tek başına anlamı zayıftır; başka kelimeyle anlam kurar: “gibi, kadar, için, üzere, ile”.

Bağlaç

Eş görevli birimleri bağlar: “ve, ama, çünkü, ya da”. Bağlaçlar genelde öge olmaz.

Ünlem

Duygu ve seslenme bildirir: “Hey!”, “Eyvah!”, “Aman!”

Noktalama Bağlantısı

Ünlemlerden sonra sıkça ünlem işareti (!) gelir; ancak anlam gerektirmiyorsa zorunlu değildir.

9. bölüm

Fiil Bilgisine Giriş 9.sayfa

Fiil Bilgisine Giriş - 9. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Fiil Bilgisine Giriş

Fiil = iş, oluş, hareket. Zaman–kip–kişi ekleriyle çekimlenir.

Sayfa 9/20

Fiil Nedir? Fiilimsiden Farkı

Fiil cümlede yargı bildirir: “geldi, gidiyor, okuyacak”. Fiilimsi ise fiilden türese de yargı bildirmez.

Hızlı Ayırma

Fiil yargı taşır; fiilimsi yan anlam kurar. Metinde “yargı var mı?” sorusu çoğu kez yeterlidir.

Kip ve Zaman

Haber kipleri

geçmiş (di), öğrenilen (miş), şimdiki (yor), gelecek (ecek), geniş (r).

Dilek kipleri

istek/şart/emir: “gel-se”, “gel-e”, “gel-sin”, “gel!”.

Kişi Ekleri

Fiilde işi yapanı gösterir: -m, -n, -k, -nız, -lar…

Sınav Notu

Kip eki + kişi eki sırasını izlemek, “çekimli fiil” bulmayı kolaylaştırır.

10. bölüm

Fiilimsiler 10.sayfa

Fiilimsiler - 10. Sayfa

Lise • TYT • AYT • Dil Bilgisi

Fiilimsiler

İsim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil: TYT’nin altın konusu.

Sayfa 10/20

İsim-Fiil (Mastar)

Fiilden isim yapar: -ma/-me, -mak/-mek, -ış/-iş/-uş/-üş.

Örnekler

“okuma sevgisi”, “yürümek sağlıklıdır”, “gidişin hızlı”.

Sıfat-Fiil (Ortaç)

Fiilden sıfat yapar; bir ismi nitelendirir: -an, -ası, -dik, -ecek, -miş, -mez, -ar…

Örnekler

“gelen mektup”, “okuyacak öğrenci”, “bitmiş iş”.

Zarf-Fiil (Bağ-Fiil)

Fiilden zarf yapar; fiile zaman/şart/biçim anlamı katar: -ince, -ken, -ip, -erek, -meden…

Örnek

“Ders çalışınca başarı artar.” “Koşarak geldi.”

Fiilimsi Bulma Taktikleri

Pratik

Önce ekleri tara: -ınca, -ken, -ip, -erek…
Sonra “yargı var mı?” diye kontrol et.
Fiilimsi cümlede yan cümlecik kurabilir: “Gelen öğrenciler sevindi.”

Dil Bilgisi Konu Anlatımı