Ontoloji, varlığın ne olduğu ve var olanların temel yapısı gibi soruları inceler. Diğer seçenekler sırasıyla epistemoloji, etik ve estetiğin alanına girer.

Parmenides’e göre varlık birdir, ezelîdir ve değişmez; değişim görünüşten ibarettir. Herakleitos ise değişimi temel alır.

Bu görüş, varlığın temelinin düşünce/idea olduğunu savunan idealizme aittir. Materyalizm ise varlığın temelini maddeye dayandırır.

Monizm, varlığın temelinde tek bir töz ya da ilke bulunduğunu savunur. İki töz diyen düalizm, çok töz diyen pluralizmdir.

Aristoteles’te madde, form kazanma bakımından potansiyel; form ise aktüelleşmeyi ifade eder. Bu nedenle en uygun eşleştirme potansiyel–aktüeldir.

Platon’a göre duyusal dünya değişen ve eksik bir görünüş alanıdır. Asıl gerçeklik değişmeyen idealar dünyasıdır.

Aristoteles’te madde potansiyeli, form ise belirleyici ilkeyi ifade eder. Bir şeyin ne olduğunu (özünü) form belirler.

Descartes’e göre töz, var olmak için başka bir şeye ihtiyaç duymayan varlıktır. Bu çerçevede Tanrı mutlak töz, zihin ve madde ise yaratılmış tözler olarak ele alınır.