Test edilebilirlik, hipotezin gözlem veya deneyle kontrol edilebilir öngörüler vermesini gerektirir. Metafizik veya değer yargıları bu tür sınamayı sağlamaz.
4. soru
TYT - Bilim Felsefesi - Orta Test - Bilim Felsefesi 1 - 4
Doğru cevap: B
Bilimde “tümevarım” (indüksiyon) ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?
A
Tek bir karşı örnek, tümevarımsal genellemeyi kesin olarak doğrular
B
Sınırlı sayıda gözlemden genel bir sonuca ulaşmayı amaçlar
C
Sonuçtan öncüllere giderek zorunlu doğrular üretir
D
Genellemeler hiçbir zaman yeni gözlemle değişmez
Çözüm
Tümevarım, tekil gözlemlerden genel yargılara ulaşır. Bu yüzden sonuçları kesin değil, olasılıklıdır ve yeni gözlemlerle değişebilir.
5. soru
TYT - Bilim Felsefesi - Orta Test - Bilim Felsefesi 1 - 5
Doğru cevap: B
Bilimsel açıklamada “nedensellik” ilkesine en uygun örnek aşağıdakilerden hangisidir?
A
Bir olayın nedenini belirtmeden sadece betimlemek
B
Bir olayın belirli koşullar altında hangi etkenlerle ortaya çıktığını göstermek
C
Bir olayın gerçekleşmesini tamamen şansa bağlamak
D
Bir olayın sonucunu kişisel inançla temellendirmek
Çözüm
Nedensellik, olayların belirli koşullar ve etkenlerle açıklanmasını gerektirir. Sadece betimleme, şansa bağlama veya inanç temelli gerekçelendirme bilimsel açıklama değildir.
6. soru
TYT - Bilim Felsefesi - Orta Test - Bilim Felsefesi 2 - 1
Doğru cevap: B
Bilimsel bir hipotezin bilimsel sayılabilmesi için Karl Popper’a göre en temel ölçüt aşağıdakilerden hangisidir?
A
Doğrulanabilir olması
B
Yanlışlanabilir olması
C
Çoğunluk tarafından kabul edilmesi
D
Metafizik açıklamalar içermesi
Çözüm
Popper’a göre bir önerme, ilkece yanlışlanabiliyorsa bilimseldir. Doğrulanabilirlik kesinlik sağlamaz; yanlışlama ise sınanabilirlik ölçütü getirir.
7. soru
TYT - Bilim Felsefesi - Orta Test - Bilim Felsefesi 2 - 2
Doğru cevap: B
Thomas Kuhn’a göre bilimsel gelişmeyi en iyi açıklayan süreç aşağıdakilerden hangisidir?
A
Birikimsel ve kesintisiz ilerleme
B
Paradigma içinde normal bilim ve zaman zaman paradigma değişimi
C
Salt tümdengelimle kesin sonuçlara ulaşma
D
Bilimsel bilginin tamamen öznel olması
Çözüm
Kuhn, bilimin çoğunlukla bir paradigma içinde “normal bilim” olarak yürüdüğünü söyler. Anomaliler birikince bilimsel devrimle paradigma değişimi yaşanır.
8. soru
TYT - Bilim Felsefesi - Orta Test - Bilim Felsefesi 2 - 3
Doğru cevap: A
Bir araştırmacı “Bütün metaller ısıtılınca genleşir.” sonucuna, çok sayıda farklı metal örneğini ısıtarak ulaşmıştır. Bu akıl yürütme türü aşağıdakilerden hangisidir?
A
Tümevarım
B
Tümdengelim
C
Analoji
D
Sezgi
Çözüm
Tek tek gözlemlerden genel bir yargıya varma tümevarımdır. Tümdengelim genelden özele gider.
