Canlılar dünyası, çok farklı görünümlere sahip olsa da ortak bazı özellikler taşır. Bu özellikler tek bir canlıda tam olarak görülmeyebilir; fakat bütüncül olarak değerlendirildiğinde canlıları cansızlardan ayıran güçlü göstergeler sağlar.

• Hücresel yapı: Canlıların temel birimi hücredir (virüsler istisna olarak ayrı değerlendirilir).
• Metabolizma: Yapım-yıkım olaylarıyla enerji dönüşümü gerçekleşir.
• Homeostazi: İç dengeyi (ısı, pH, su) koruma eğilimi vardır.
• Büyüme ve gelişme: Genetik bilgiye bağlı olarak düzenli değişim gösterirler.
• Üreme ve kalıtım: DNA/RNA üzerinden bilgi aktarımı olur.
• Uyarılara tepki: Çevresel değişimleri algılar ve yanıt verirler.
• Adaptasyon ve evrim: Popülasyon düzeyinde zamanla değişim gözlenir.

Canlılık, küçükten büyüğe doğru hiyerarşik bir düzenle incelenir. Bu sıralama, biyoloji sorularında sıkça karşına çıkar.

Yeryüzünde milyonlarca canlı türü vardır. Sınıflandırma (taksonomi), bu çeşitliliği düzenli biçimde anlamamızı sağlar: benzerlikleri görür, ilişkileri kurar ve bilimsel iletişimi kolaylaştırır.

• Canlıları tanımlamak ve adlandırmak (standart dil).
• Benzerlik–farklılıkları sistemli biçimde karşılaştırmak.
• Yeni bulunan canlıların yerini belirlemek.
• Evrimsel akrabalıkları (filogenetik) yorumlamak.

Eski sınıflandırmalar görünüş ve yaşam ortamına göre yapılırken, modern sınıflandırma evrimsel akrabalığa odaklanır.

Canlılar, geniş gruplardan dar gruplara doğru basamaklandırılır. Basamak aşağı indikçe benzerlik artar; ortak özellikler daha spesifik hale gelir.

Bilimsel adlandırmada her türün iki parçalı bir adı vardır: cins adı + tür adı. Amaç, farklı dillerdeki karışıklığı önlemektir.

• Cins adı büyük harfle başlar; tür adı küçük harfle yazılır.
• İkisi birlikte italik yazılır (elde yazılıyorsa altı çizilebilir).
• Aynı türün bilimsel adı dünya çapında tektir.
• Tür adı tek başına anlamlı değildir; cins adıyla birlikte kullanılır.

Tür, biyolojide en temel sınıflandırma birimidir. En yaygın tanım: Doğal koşullarda çiftleşip verimli döl verebilen bireylerin oluşturduğu topluluktur (biyolojik tür kavramı).

Popülasyonlar arasında gen akışı kesilirse zamanla yeni türler oluşabilir. Gen akışını engelleyen bariyerlere izolasyon mekanizmaları denir.

Filogenetik, türlerin ortak atadan gelen akrabalık ilişkilerini inceler. Modern sınıflandırmanın temeli budur: benzer görünmekten çok, ortak evrimsel köken önemlidir.

• Klad: Ortak ata + onun tüm torunları.
• Türetilmiş karakter: Daha yeni ortaya çıkan ve belirli bir grupta görülen özellik.
• Yakın akrabalık: Son ortak atanın daha yakın zamanda paylaşılması.

Akrabalık yorumlarında organ benzerliklerinin türü çok önemlidir.

Canlılar, hücresel ve moleküler özelliklerine göre üç büyük domain altında toplanır: Bacteria, Archaea ve Eukarya. Bu yaklaşım, özellikle ribozomal RNA gibi moleküler kanıtlara dayanır.

Hücre tipi, canlıların sınıflandırılmasında temel bir ölçüttür.

Virüsler hücresel yapıda değildir. Bir virüs temel olarak nükleik asit (DNA veya RNA) ve onu saran kapsid adlı protein kılıftan oluşur. Bazılarında ek olarak zarf bulunur.

• Kendi başına enerji üretmez, metabolizma göstermez.
• Çoğalmak için mutlaka konak hücreye ihtiyaç duyar.
• Konak seçiciliği gösterebilir (doku/tür özgüllüğü).

Virüsler, canlıların bazı özelliklerini taşır (kalıtım, mutasyon, evrim), fakat hücre olmadığı ve metabolizma yapamadığı için klasik canlı tanımına uymaz.

Bakteriler prokaryottur. Hücre duvarı (çoğunlukla peptidoglikan), 70S ribozom, halkasal DNA ve bazen plazmit taşırlar.

Bakteriler genellikle ikiye bölünerek çoğalır. Ancak çevresel koşullara bağlı olarak genetik çeşitliliklerini artıran mekanizmalara da sahiptir.

• İkiye bölünme: Hızlı nüfus artışı sağlar.
• Konjugasyon: Pili aracılığıyla DNA aktarımı.
• Transformasyon: Ortamdaki serbest DNA’nın hücreye alınması.
• Transdüksiyon: Bakteriyofajların DNA taşımasıyla gen aktarımı.

Protistler, ökaryot olup bitki–hayvan–mantar gibi büyük gruplara tam uymayan canlıları kapsayan geniş bir gruptur. Bu yüzden çeşitlilik çok fazladır.

Protistler genellikle beslenme ve hareket özelliklerine göre incelenir.

Mantarlar ökaryottur ve genellikle heterotrof beslenir; yani besinlerini dışarıdan alır. Hücre duvarlarında kitin bulunması ayırt edici bir özelliktir.

• Hif adı verilen ipliksi yapılarla büyür; hiflerin ağı miselyumdur.
• Besinlerini dış sindirim ile parçalar, sonra emer.
• Çoğu sporla çoğalır; eşeyli–eşeysiz döngüler görülebilir.

Mantarlar birçok canlıyla ortak yaşam kurar. Bu ilişkiler ekosistemler için kritiktir.