Hacimler

• Tidal hacim (VT)
• Rezerv inspirasyon
• Rezerv ekspirasyon
• Rezidüel hacim (akciğerde kalan hava)

Rezidüel hava, alveollerin tamamen kapanmasını engeller.

Kapasite mantığı

Kapasiteler; birden çok hacmin birleşimi olarak düşünülebilir. Sorularda genellikle “hangisi toplanır?” mantığı aranır.

Ölü boşluk

Gaz değişimine katılmayan iletim yollarında kalan hava hacmine ölü boşluk denir.

• Her nefeste taze havanın bir kısmı alveole ulaşmaz
• Yüzeysel ve hızlı solunumda ölü boşluğun payı artabilir

Alveoler ventilasyon fikri

Solunum merkezi

Solunum ritmi beyin sapındaki merkezler tarafından ayarlanır. Merkez, solunum kaslarına giden motor sinyalleri düzenler.

• Ritmi başlatır ve sürdürür
• Konuşma/duygu/egzersizle ayarlanabilir
• Geri bildirimle ince ayar yapar

En güçlü geri bildirim: CO₂/pH

Merkezi–periferik

Egzersizde artış

• Metabolizma ↑ → CO₂ ↑
• Isı ↑
• Kas/eklem reseptörlerinden sinirsel uyarı

Hb ile taşınma

Oksijenin büyük kısmı hemoglobine bağlanır. Akciğerde bağlanma artar; dokularda O₂ ayrılması artar.

• Hb, O₂ taşıma kapasitesini yükseltir
• Dokuda O₂ bırakmayı kolaylaştıran etkenler: CO₂↑, sıcaklık↑, pH↓ (genel yaklaşım)

Denge gösterimi (MathML)

Taşınma yolları

• Kanda çözünmüş
• Bikarbonat (HCO₃⁻) şeklinde
• Hemoglobine farklı bağlanma biçimleri

Bikarbonat tampon sistemi pH kontrolünde kritiktir.

Solunum–pH ilişkisi

Solunum yavaşlarsa CO₂ birikebilir; solunum hızlanırsa CO₂ daha çok atılır. Bu ilişki sınavda sıkça yorum sorusu olarak gelir.

Mekanik savunma

• Mukus–silya temizliği
• Öksürme-hapşırma refleksi
• Bronş daralması ile irritanı sınırlama

Bağışıklık

Alveol makrofajları ve solunum mukozasındaki bağışıklık yapıları, yabancı partiküllerin etkisizleştirilmesine yardım eder.

İki ana yaklaşım

Belirti–mekanizma

• Hırıltı: dar hava yolu
• Balgam: mukus artışı
• Nefes darlığı: gaz değişimi düşüşü / solunum işi artışı

Astım

• Aşırı duyarlılık
• Bronş düz kası kasılması
• Mukus artışı
• Ataklarla kötüleşme görülebilir

KOAH

• Uzun süreli zararlı duman/partikül maruziyeti
• Hava yolu direnci ↑
• Mukus ve kronik inflamasyon
• Gaz değişimi yüzeyi azalabilir

Kısmi basınç gösterimi (MathML)

Gaz değişimi yorumlarında sık kullanılan gösterim:

Difüzyon, bu değerler arasındaki farka bağlı olarak yön değiştirir.

Kavram haritası

Sınav stratejisi: yapı → işlev → sonuç şeklinde düşün. Örneğin: “Alveol duvarı kalınlaşırsa” → difüzyon zorlaşır → oksijenlenme düşer → nefes darlığı artar.